Γρήγορη αναζήτηση
Υπάρχουν στιγμές που ο νους ενός ανθρώπου παύει να συμφωνεί με τον κόσμο γύρω του.
Μια φωνή που ακούγεται χωρίς να υπάρχει κανείς να τη μιλήσει, μια βεβαιότητα που δεν βασίζεται πουθενά, μια αίσθηση ότι η πραγματικότητα έχει μετατοπιστεί ελαφρώς. Αυτή η εμπειρία, όσο τρομακτική κι αν ακούγεται, δεν είναι σπάνια όσο πιστεύουμε: περίπου 3 στους 100 ανθρώπους θα τη βιώσουν σε κάποια στιγμή της ζωής τους. Οι ψυχωσικές διαταραχές βρίσκονται πίσω από πολλές τέτοιες εμπειρίες, και παρότι το όνομά τους προκαλεί συχνά φόβο ή στιγματισμό, πρόκειται για ιατρικές καταστάσεις με σαφή βιολογικά και ψυχοκοινωνικά αίτια, κατανοητούς μηχανισμούς και, το σημαντικότερο, αποτελεσματικές θεραπείες.
Στο κείμενο που ακολουθεί εξηγούμε τι είναι οι ψυχωσικές διαταραχές, ποιοι τύποι υπάρχουν, ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισής τους, πώς αναγνωρίζονται τα συμπτώματα, πώς τίθεται η διάγνωση και ποιες είναι οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές — συμπεριλαμβανομένων και πολύ πρόσφατων εξελίξεων στη φαρμακολογία. Στόχος είναι να προσφέρουμε μια έγκυρη, ενημερωμένη και κατανοητή εικόνα, τόσο για όσους αναζητούν απαντήσεις για τον εαυτό τους όσο και για όσους θέλουν να στηρίξουν ένα αγαπημένο τους πρόσωπο.
Γενικές Πληροφορίες για τις ψυχωσικές διαταραχές
Τι είναι οι ψυχωσικές διαταραχές;
Οι ψυχωσικές διαταραχές είναι σοβαρές παθολογικές καταστάσεις ψυχικής υγείας. Τα άτομα με αυτές τις διαταραχές έχουν παράδοξες σκέψεις και δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τι είναι πραγματικό και τι όχι. Σύμφωνα με το ICD-11, ταξινομούνται στην ενιαία κατηγορία «Σχιζοφρένεια ή άλλες πρωτοπαθείς ψυχωτικές διαταραχές» (κωδικός 6A20–6A2Z), η οποία —σε αντίθεση με την πιο κατηγορική προσέγγιση του ICD-10— υιοθετεί διαστασιακή λογική: επιτρέπει δηλαδή στον κλινικό να καταγράφει τη βαρύτητα συγκεκριμένων συμπτωματικών εκδηλώσεων (θετικά, αρνητικά, καταθλιπτικά, μανιακά, ψυχοκινητικά και γνωστικά συμπτώματα) ανεξάρτητα από τη βασική διάγνωση, βελτιώνοντας τη διαγνωστική ακρίβεια και την εξατομίκευση της θεραπείας. Οι ψυχωσικές διαταραχές είναι σχετικά σπάνιες, επηρεάζουν περίπου το 1% του πληθυσμού και συχνά εμφανίζονται στα τέλη της εφηβείας έως τις αρχές της δεκαετίας των 30. Οι άνδρες και οι γυναίκες επηρεάζονται εξίσου, αν και στους άνδρες η έναρξη τείνει να είναι ελαφρώς πρωιμότερη.
Οι ψυχωσικές διαταραχές προκαλούν περίεργες συμπεριφορές, χαοτική ομιλία και ασυνάρτητες σκέψεις. Τα άτομα με αυτά τα συμπτώματα συχνά αποκαλούνται ανεπίσημα «σχιζοφρενείς», ωστόσο η χρήση διαγνωστικών όρων εκτός ιατρικού πλαισίου δεν είναι ορθή ούτε χρήσιμη· απαιτείται πάντα ιατρική αξιολόγηση. Εάν αποκλειστούν οι σωματικές αιτίες για τις παράδοξες συμπεριφορές, ο ασθενής παραπέμπεται σε ψυχίατρο για πλήρη διαγνωστική εκτίμηση.
Πόσοι τύποι ψυχωσικών διαταραχών υπάρχουν;
Η πιο συχνή ψυχωτική διαταραχή είναι η σχιζοφρένεια (ICD-11: 6A20 · ICD-10: F20). Η ασθένεια αυτή προκαλεί αλλαγές στη συμπεριφορά, παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις που διαρκούν περισσότερο από έξι μήνες και επηρεάζουν την κοινωνική αλληλεπίδραση, το σχολείο και την εργασία. Το ICD-11 προβλέπει επιπλέον κωδικούς πορείας (πρώτο επεισόδιο, πολλαπλά επεισόδια, συνεχής πορεία) και κωδικούς ύφεσης, επιτρέποντας πιο ακριβή παρακολούθηση της νόσου στον χρόνο.
Υπάρχουν επιπλέον και άλλοι τύποι ψυχωσικών διαταραχών, ενδεικτικά:
- Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή (ICD-11: 6A21 · ICD-10: F25): Τα άτομα με αυτήν την διαταραχή έχουν συμπτώματα της σχιζοφρένειας και παράλληλα μιας συναισθηματικής διαταραχής, όπως η κατάθλιψη ή η μανία, εντός της ίδιας νοσηρής περιόδου.
- Σχιζότυπη διαταραχή (ICD-11: 6A22): Χαρακτηρίζεται από χρόνιο πρότυπο εκκεντρικής συμπεριφοράς, ιδιόρρυθμων πεποιθήσεων και ήπιων αντιληπτικών διαταραχών, χωρίς όμως να πληρούνται τα πλήρη κριτήρια ψύχωσης.
- Οξεία και παροδική ψυχωτική διαταραχή (ICD-11: 6A23): Αιφνίδια έναρξη, σύντομα διαστήματα ψυχωτικής συμπεριφοράς, συχνά ως αντίδραση σε έντονο στρεσογόνο γεγονός, με ανάρρωση συνήθως εντός ενός μήνα και πλήρη.
- Παραληρητική διαταραχή (ICD-11: 6A24 · ICD-10: F22): Παραληρητικές σκέψεις για καταστάσεις της καθημερινής ζωής που θα μπορούσαν εν δυνάμει να είναι αληθινές (παρακολούθηση, συνωμοσία, ασθένεια), οι οποίες επιμένουν για περισσότερο από έναν μήνα, χωρίς σημαντική διαταραχή στη γενικότερη λειτουργικότητα.
- Ψυχωτική διαταραχή προερχόμενη από τοξικές ουσίες: Προκαλείται από τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών ή τη ξαφνική διακοπή τους σε εξαρτημένο άτομο. Συνηθέστερα εμπλέκονται το αλκοόλ, η κάνναβη, η ηρωίνη και η κοκαΐνη, και μπορεί να προκαλέσουν ψευδαισθήσεις, παραληρητικές σκέψεις ή συγχυτικό λόγο.
- Ψυχωτική διαταραχή οφειλόμενη σε παθολογικές (οργανικές) καταστάσεις: Ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες ή άλλα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε νοσήματα που επηρεάζουν την εγκεφαλική λειτουργία, όπως κρανιοεγκεφαλική κάκωση, όγκος του εγκεφάλου, αυτοάνοσες εγκεφαλίτιδες ή ενδοκρινολογικές διαταραχές.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η «επαγωγική ψυχωτική διαταραχή» (folie à deux), όπου ένα άτομο αναπτύσσει παραληρητικές ιδέες στο πλαίσιο στενής σχέσης με άλλο άτομο που ήδη έχει παραληρητικές σκέψεις, δεν αποτελεί πλέον ξεχωριστή διαγνωστική κατηγορία στο ICD-11, αλλά εντάσσεται στην ευρύτερη ταξινόμηση της παραληρητικής διαταραχής ή σε άλλη προσδιορισμένη πρωτοπαθή ψυχωτική διαταραχή
Ποιοι μπορεί να εμφανίσουν ψυχωσικές διαταραχές;
Περίπου το 1% του πληθυσμού πάσχει από ψυχωσική διαταραχή. Αυτές οι διαταραχές παρουσιάζονται συχνότερα σε άτομα στα τέλη της εφηβείας έως τις αρχές της δεκαετίας του τριάντα και επηρεάζουν εξίσου άνδρες και γυναίκες. Όπως και πολλές άλλες ψυχικές διαταραχές, οι ψυχωσικές διαταραχές είναι συχνά κληρονομικές· για τη σχιζοφρένεια ειδικότερα, μελέτες διδύμων εκτιμούν την κληρονομικότητα σε ποσοστό έως και 80%, καθιστώντας τη μία από τις πιο κληρονομήσιμες ψυχιατρικές παθήσεις. Τα άτομα που έχουν κάποιο μέλος της οικογένειάς τους με αυτού του είδους τη διαταραχή έχουν περισσότερες πιθανότητες να την αναπτύξουν από εκείνους που δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό.
Πέρα από τη γενετική προδιάθεση, πρόσθετοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν επιπλοκές κατά την εγκυμοσύνη ή τον τοκετό (υποξία, λοιμώξεις της μητέρας), εγκεφαλική βλάβη κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη ή την παιδική ηλικία, καθώς και περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η αστικοποίηση, η μετανάστευση και το χρόνιο κοινωνικό στρες. Ιδιαίτερη κλινική σημασία έχει η πρώιμη και συστηματική χρήση κάνναβης υψηλής περιεκτικότητας σε THC κατά την εφηβεία, η οποία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ψυχωσικού επεισοδίου σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα. Πιστεύεται επίσης ότι οι διαταραχές αυτές σχετίζονται με την υπερδραστηριότητα χημικών ουσιών στον εγκέφαλο που είναι ζωτικής σημασίας για τη φυσιολογική λειτουργία.
Συμπτώματα και Αιτίες
Τι προκαλεί τις ψυχωσικές διαταραχές;
Οι ψυχωσικές διαταραχές έχουν πολυπαραγοντική αιτιολογία και σε πολλές περιπτώσεις δεν έχουν εδραιωθεί πλήρως αποδεκτές, μονοσήμαντες αιτίες. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα μη φυσιολογικών γονιδίων, τα οποία είτε κληρονομούνται από γονέα είτε προκύπτουν από de novo μεταλλάξεις κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. Χημικές ανισορροπίες στον εγκέφαλο συμβάλλουν επίσης καθοριστικά: η κλασική «ντοπαμινεργική υπόθεση» περιγράφει υπερδραστηριότητα της ντοπαμίνης στη μεσομεταιχμιακή οδό, ενώ πιο σύγχρονα μοντέλα εστιάζουν επιπλέον στην υπολειτουργία των υποδοχέων γλουταμινικού τύπου NMDA και στον ρόλο της νευροφλεγμονής στην παθοφυσιολογία της ψύχωσης. Τα τραυματικά γεγονότα, η χρήση ουσιών και οι υποκείμενες παθήσεις υγείας μπορούν να οδηγήσουν σε αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου, λειτουργώντας συχνά ως το «δεύτερο χτύπημα» πάνω σε προϋπάρχουσα γενετική ευαλωτότητα (μοντέλο gene-environment interaction).
Ποια είναι τα πιο πιθανά συμπτώματα που εμφανίζονται;
Τα άτομα με ψυχωτική διαταραχή ή τα μέλη της οικογένειάς τους μπορεί να παρατηρήσουν ορισμένα σημάδια:
- Διαταραγμένος ύπνος και απώλεια όρεξης
- Παραμελημένη προσωπική υγιεινή και ατημέλητη εμφάνιση
- Έλλειψη ενέργειας και κινήτρων
- Εναλλαγές της διάθεσης (για παράδειγμα, αφύσικος ενθουσιασμός και στη συνέχεια κατάθλιψη μέσα σε λίγα λεπτά)
- Δυσκολία συγκέντρωσης ή προσοχής για μεγάλα χρονικά διαστήματα
- Απώλεια ενδιαφέροντος για συνήθεις δραστηριότητες, εργασία, σπουδές ή φίλους
- Αλλοιωμένα συναισθήματα (για παράδειγμα, εμφάνιση αδιαφορίας για τα αγαπημένα πρόσωπα, αποσύνδεση ή αποκοπή από τον κόσμο), ξέσπασμα σε γέλια ή θυμό χωρίς λόγο
- Παραληρητικές ιδέες, δηλαδή παράξενες ή ψευδείς ιδέες, παράξενες ανησυχίες ή πεποιθήσεις (για παράδειγμα, η αίσθηση ότι οι σκέψεις τους ελέγχονται από μια εξωτερική δύναμη ή ότι το φαγητό τους είναι δηλητηριασμένο)
- Ασυνάρτητες και συγκεχυμένες σκέψεις (για παράδειγμα, δυσκολία να παρακολουθήσουν μια συζήτηση και να μιλήσουν με ασαφή ή παράλογο τρόπο)
- Ασυνήθιστη συμπεριφορά (για παράδειγμα, αυτοαπομόνωση ή λήψη αλκοόλ ή ναρκωτικών για πρώτη φορά ή σε μεγαλύτερη ποσότητα από το συνηθισμένο)
Κλινικά, τα συμπτώματα της ψύχωσης ομαδοποιούνται σε τρεις βασικές κατηγορίες, οι οποίες καθοδηγούν τόσο τη διάγνωση όσο και τη θεραπευτική προσέγγιση:
- Θετικά συμπτώματα: ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, αποδιοργανωμένος λόγος και σκέψη.
- Αρνητικά συμπτώματα: μειωμένη συναισθηματική έκφραση, μειωμένα κίνητρα, μειωμένη ικανότητα ευχαρίστησης (ανηδονία), απώλεια ενδιαφέροντος για κοινωνική αλληλεπίδραση.
- Γνωστικά συμπτώματα: δυσκολίες προσοχής, μνήμης εργασίας και εκτελεστικών λειτουργιών, οι οποίες επηρεάζουν σημαντικά τη λειτουργικότητα ακόμη και όταν τα θετικά συμπτώματα ελέγχονται φαρμακευτικά.
Η ψύχωση παρουσιάζεται γενικά σε τρεις φάσεις: τη σταδιακή εμφάνιση ήπιων συμπτωμάτων (προδρομική φάση), την οξεία φάση, και τη φάση ανάρρωσης (μετά την έναρξη της θεραπείας). Τα συμπτώματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο και μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου.
Κατά τη διάρκεια ενός ψυχωτικού επεισοδίου, οι άνθρωποι μπορεί να έχουν ψευδαισθήσεις (ακούγοντας φωνές που κανείς άλλος δεν ακούει, βλέποντας πράγματα που κανείς άλλος δεν βλέπει, μυρίζοντας οσμές που κανείς άλλος δεν μυρίζει, ή βιώνοντας ασυνήθιστες σωματικές αισθήσεις), αυταπάτες (πεποίθηση ότι ελέγχουν ή ελέγχονται από τις σκέψεις άλλων, αίσθημα παρακολούθησης ή καταδίωξης, αίσθημα ότι έχουν αλλάξει ή δεν μοιάζουν πλέον με τους άλλους ανθρώπους), αποδιοργανωμένη σκέψη (γρήγορη μετάβαση από θέμα σε θέμα με ελάχιστη συνάφεια), κινητικές ανωμαλίες (ταραχή ή, αντίθετα, μειωμένη ανταπόκριση στο περιβάλλον, δυσκολία σε συμπεριφορά με στόχο) και αρνητικά συμπτώματα όπως προαναφέρθηκαν. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να προκαλέσουν στους ανθρώπους έντονο άγχος και αγωνία, με επίμονο αίσθημα ανασφάλειας.
Κατά την έναρξη μιας ψυχωσικής διαταραχής, πολλοί πάσχοντες δίνουν ελάχιστη προσοχή στα συμπτώματά τους και πιστεύουν ότι αυτά θα υποχωρήσουν μόνα τους — φαινόμενο γνωστό κλινικά ως περιορισμένη νοσογνωσία. Με τον τρόπο αυτό, καθυστερούν να ζητήσουν βοήθεια και θεραπεία, γεγονός που συνδέεται με μεγαλύτερη διάρκεια αθεράπευτης ψύχωσης (DUP) και δυσμενέστερη μακροπρόθεσμη πρόγνωση, καθιστώντας την έγκαιρη παρέμβαση καθοριστική.
Διάγνωση και Εξετάσεις
Πώς διαγιγνώσκονται οι ψυχωσικές διαταραχές;
Εάν τα συμπτώματα μιας ψυχωτικής διαταραχής εμφανιστούν σε ένα άτομο, ο οικογενειακός ιατρός θα πραγματοποιήσει μια φυσική εξέταση καθώς και θα συλλέξει το ιατρικό ιστορικό, ενώ συνήθως ζητούνται βασικός εργαστηριακός έλεγχος, τοξικολογικός έλεγχος ούρων και, όπου κρίνεται απαραίτητο, νευροαπεικόνιση (CT/MRI εγκεφάλου), προκειμένου να αποκλειστούν οργανικά αίτια όπως όγκοι, λοιμώξεις ή αυτοάνοσες εγκεφαλίτιδες. Μόλις αποκλειστούν οι φυσικοί λόγοι για τις μη φυσιολογικές συμπεριφορές, ο γιατρός θα παραπέμψει τον ασθενή σε ψυχίατρο. Οι ψυχίατροι διαθέτουν ένα συγκεκριμένο σύνολο εργαλείων για τη σωστή διάγνωση μιας ψυχωσικής διαταραχής, συμπεριλαμβανομένων σταθμισμένων κλιμάκων αξιολόγησης βαρύτητας συμπτωμάτων όπως η Κλίμακα Θετικών και Αρνητικών Συμπτωμάτων (PANSS) και η Σύντομη Κλίμακα Ψυχιατρικής Αξιολόγησης (BPRS).
Το ψυχιατρικό ιστορικό που θα δώσετε κατά την συνεδρία στον ψυχίατρό σας θα πρέπει να είναι εμπεριστατωμένο και να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με: τον τρόπο έναρξης, τους πιθανούς προδιαθεσικούς παράγοντες, την κληρονομικότητα που πιθανώς να έχετε. Αναλυτικές πληροφορίες για τις συνέπειες των ψυχιατρικών συμπτωμάτων (βία, απόπειρες αυτοκτονίας, ανορεξία, προβλήματα με τους γύρω σας, οικονομικές και ποινικές ατασθαλίες κ.λπ.), την παρουσία άλλων ψυχιατρικών ασθενειών ή διαταραχών όπως κατάθλιψη, διπολική διαταραχή, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, χρήση αλκοόλ ή ναρκωτικών. Την πορεία της διαταραχής από την έναρξη έως και τη στιγμή της συνέντευξης (περίοδοι έξαρσης και περίοδοι ομαλοποίησης, έναρξη και διακοπή του παραληρήματος), παράγοντες κινδύνου (τραυματικά γεγονότα, κακοποίηση, προσβολές, εργασία σε επικίνδυνο ή εχθρικό περιβάλλον, πιθανά τραύματα και ατυχήματα με τραυματισμούς στο επίπεδο του κεφαλικού άκρου κ.λπ.). Το γενικό παθολογικό ιστορικό (λοιμώξεις, σωματικές ιατρικές διαταραχές) ολοκληρώνει την εικόνα και βοηθά στη διαφορική διάγνωση από άλλες ψυχωσικές οντότητες του φάσματος
Θεραπευτικές παρεμβάσεις για τις ψυχωσικές διαταραχές
Πώς αντιμετωπίζονται οι ψυχωσικές διαταραχές;
Οι περισσότερες ψυχωτικές διαταραχές θεραπεύονται με συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας, στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου μοντέλου συντονισμένης ειδικής φροντίδας (coordinated specialty care), ιδιαίτερα σημαντικού στην αντιμετώπιση πρώτου ψυχωτικού επεισοδίου.
ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ
Τα κύρια φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία ψυχωτικών διαταραχών καλούνται αντιψυχωσικά. Αυτά τα φάρμακα δε θεραπεύουν την ασθένεια αλλά είναι πολύ αποτελεσματικά στον χειρισμό και τη βελτίωση των συμπτωμάτων των ψυχωτικών διαταραχών, όπως οι παραληρητικές ιδέες, οι ψευδαισθήσεις και τα προβλήματα συμπεριφοράς. Τα αντιψυχωσικά περιλαμβάνουν παλιότερα φάρμακα όπως η Αλοπεριδόλη (Aloperidin) γνωστά και ως τυπικά αντιψυχωσικά (πρώτης γενιάς).
Τα τυπικά αντιψυχωσικά βοηθούν στο να ελεγχθούν συμπτώματα όπως ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, σύγχυση και αποδιοργανωμένη σκέψη και λόγο. Ήπιες παρενέργειες από αυτά τα φάρμακα περιλαμβάνουν ξηροστομία, θολή όραση, δυσκοιλιότητα, υπνηλία και ζάλη. Περισσότερο σοβαρές παρενέργειες είναι δυσκολία στον έλεγχο των μυών με ακούσιες συσπάσεις, δυσκαμψία, τρόμος, ανησυχία και στυτική δυσλειτουργία (εξωπυραμιδικά συμπτώματα).
Υπάρχουν και νεότερα φάρμακα, γνωστά ως άτυπα ή δεύτερης γενιάς αντιψυχωσικά, όπως η Ρισπεριδόνη (Risperdal), η Ολανζαπίνη (Zyprexa), η Κουετιαπίνη (Seroquel), η Ζιπρασιδόνη (Geodon), η Κλοζαπίνη (Leponex), η Σερτινδόλη (Serdolect), η Αριπιπραζόλη (Abilify) και η Παλιπεριδόνη (Invega). Αυτά τα φάρμακα πλέον χρησιμοποιούνται στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης, καθώς θεωρείται ότι έχουν λιγότερες και πιο ανεκτές παρενέργειες, ενώ βοηθούν στα συμπτώματα-στόχους των τυπικών αντιψυχωσικών και επιπλέον σε περιπτώσεις κοινωνικής απόσυρσης, αβουλησίας και συναισθηματικής επιπέδωσης. Μπορεί ωστόσο να προκαλέσουν αύξηση σωματικού βάρους και αυξημένο κίνδυνο διαβήτη και υψηλής χοληστερόλης, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη μεταβολική παρακολούθηση (βάρος, γλυκόζη, λιπίδια) κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
Διάφοροι τύποι ψυχοθεραπείας, όπως η ατομική, η ομαδική και η οικογενειακή, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να υποστηρίξουν το άτομο με ψυχωτική διαταραχή. Η ατομική ψυχοθεραπεία έχει υποστηρικτικό και συμβουλευτικό χαρακτήρα, ενώ μεγάλη σημασία έχει η ψυχοεκπαίδευση και η καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων. Ιδιαίτερα τεκμηριωμένη είναι η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία για την ψύχωση (CBTp), η οποία βοηθά τον ασθενή να επεξεργαστεί διαφορετικά το περιεχόμενο των παραληρητικών ιδεών και των ψευδαισθήσεων και να μειώσει το συνακόλουθο άγχος. Οι περισσότεροι ασθενείς με ψυχωτικές διαταραχές αντιμετωπίζονται σε εξωνοσοκομειακή βάση. Όμως ασθενείς με ιδιαίτερα βαριά συμπτώματα, αυτοί που είναι σε κίνδυνο να βλάψουν τον εαυτό τους ή/και άλλους, ή αυτοί που είναι ανίκανοι να φροντίσουν τον εαυτό τους εξαιτίας της ασθένειάς τους, μπορεί να χρειαστεί να νοσηλευτούν προκειμένου να σταθεροποιηθεί η κατάστασή τους.
Πρόληψη για τις ψυχωσικές διαταραχές
Πώς μπορώ να βοηθήσω κάποιον που φαίνεται να έχει ψυχωσικά συμπτώματα;
Επειδή τα άτομα με ψυχωσικά συμπτώματα δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν τι είναι πραγματικό και τι όχι, συχνά δεν μπορούν να αναγνωρίσουν ή να καταλάβουν ότι έχουν αυτά τα συμπτώματα ή μια ψυχοπαθολογική κατάσταση. Συνήθως απορρίπτουν ή αντιστέκονται σε προτάσεις για περίθαλψη, επειδή πιστεύουν ότι είναι καλά και ότι οι γύρω τους είναι περίεργοι και εχθρικοί.
Αν παρατηρήσετε ότι ένα αγαπημένο σας πρόσωπο εμφανίζει σημάδια σχιζοφρένειας ή κάποιας συναφούς πάθησης, μπορείτε να προσπαθήσετε να το βοηθήσετε κάνοντας τα εξής:
- Ρωτήστε πώς μπορείτε να βοηθήσετε. Η συνεχής προσπάθεια επικοινωνίας μπορεί να βοηθήσει το αγαπημένο σας πρόσωπο να δει ότι οι άλλοι νοιάζονται γι’ αυτόν και θέλουν να τον βοηθήσουν.
- Ενθαρρύνετέ τους να απευθυνθούν σε κάποιον που μπορεί να βοηθήσει. Η θεραπεία για την ψύχωση, ιδίως τα φάρμακα, μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά στην ικανότητα ενός ατόμου να διακρίνει τι είναι πραγματικό και τι όχι.
- Μην τους κρίνετε ή διαφωνείτε μαζί τους στην αρχική φάση της διαταραχής. Οι εμπειρίες τους θα τους φαίνονται απόλυτα αληθινές, οπότε το να διαφωνείτε ή να τους δείχνετε αποδείξεις δεν βοηθάει και μπορεί να τους απομακρύνει από το να αναζητήσουν βοήθεια.
- Μείνετε ήρεμοι. Προσπαθήστε να καθησυχάσετε το αγαπημένο σας πρόσωπο και να το βοηθήσετε να νιώσει όσο το δυνατόν πιο ασφαλές, χωρίς να το κάνετε να νιώσει παγιδευμένο ή απειλούμενο. Αν υπάρχει πολύς θόρυβος κοντά, προσπαθήστε να κάνετε το περιβάλλον πιο ήσυχο.
- Ζητήστε βοήθεια σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Αν κάποιος με ψυχωσικά συμπτώματα πει ότι σκέφτεται να βλάψει τον εαυτό του ή άλλους, ή αν εμφανίσει σοβαρή παράνοια ή διέγερση, ή συμπεριφέρεται καταχρηστικά ή βίαια, χρειάζεται νοσηλεία, είτε με ακούσιο είτε με εκούσιο τρόπο. Μιλήστε με ψυχίατρο για να σας κατευθύνει, ή καλέστε το ΕΚΑΒ.
Συμπέρασμα
Οι ψυχωσικές διαταραχές δεν ορίζουν τον άνθρωπο που τις βιώνει· περιγράφουν μια κατάσταση του εγκεφάλου, με βιολογία, μηχανισμούς και θεραπεία, όπως κάθε άλλη ιατρική πάθηση. Η πρόοδος των τελευταίων ετών δείχνει ότι η κατανόησή μας για την ψύχωση συνεχώς εξελίσσεται και βελτιώνεται.
Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η άμεση αναζήτηση ειδικής βοήθειας και η σταθερή συνεργασία με ψυχίατρο και ψυχοθεραπευτή κάνουν ουσιαστική διαφορά στην πορεία της νόσου. Με τον κατάλληλο συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής, ψυχοθεραπείας και υποστήριξης από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, πολλά άτομα με ψυχωσική διαταραχή καταφέρνουν να σταθεροποιηθούν, να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα συμπτώματά τους και να διατηρήσουν μια ουσιαστική, λειτουργική ζωή.
