Αξιολόγηση Ιατρών στο Διαδίκτυο: Νομική Προστασία από Αναληθή και Συκοφαντικά Σχόλια

Ένας ασθενής που ψάχνει ψυχίατρο ή οποιονδήποτε άλλο ειδικό σήμερα σπάνια ξεκινά από μια σύσταση φίλου. Ανοίγει το Google, βλέπει αστέρια και σχόλια, συγκρίνει προφίλ σε πύλες αξιολόγησης και αποφασίζει με βάση εντυπώσεις που άφησαν άλλοι, άγνωστοι σε αυτόν, χρήστες. Η μετατόπιση αυτή έχει προσφέρει αναμφισβήτητα διαφάνεια και ευκολία επιλογής, αλλά έχει ανοίξει και έναν νέο χώρο έκθεσης για τον ιατρό: ένα αρνητικό, αναληθές ή συκοφαντικό σχόλιο μπορεί να πλήξει την υπόληψή του πολύ πιο γρήγορα και πολύ πιο δημόσια από ό,τι επέτρεπε ποτέ η προφορική φήμη. Το κείμενο που ακολουθεί εξετάζει πού βρίσκεται σήμερα η ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία της έκφρασης του χρήστη-ασθενή και στο δικαίωμα προσωπικότητας του ιατρού, καθώς και ποια μέσα νομικής προστασίας διαθέτει ο θιγόμενος επαγγελματίας υγείας.

Α. Το πλαίσιο: αξιολόγηση ιατρών και ελευθερία έκφρασης

Οι ιστοχώροι κοινωνικής δικτύωσης παρέχουν αναμφισβήτητα στους ιατρούς σημαντικές ευκαιρίες προβολής και ανάπτυξης επαγγελματικών σχέσεων.

Παράλληλα έχουν αναπτυχθεί διαδικτυακές υπηρεσίες αξιολόγησης ιατρών που ενισχύουν το αίσθημα ασφάλειας του χρήστη ο οποίος επιλέγει έναν επαγγελματία που δεν γνωρίζει προσωπικά, όχι πια μέσω σύστασης κάποιου γνωστού του προσώπου αλλά με βάση τις πληροφορίες που συγκεντρώνει σχετικά με τις δεξιότητές του και την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχει, μέσα από τα σχόλια προηγούμενων ασθενών.

Η αξιολόγηση των ιατρών λαμβάνει χώρα είτε σε διαδικτυακές πύλες που δημιουργούνται ειδικά για τον σκοπό αυτό (κριτικές Google, το doctoranytime.gr, που λειτουργεί ως πύλη αξιολόγησης ιατρών σε συνεργασία με τον ΕΟΠΥΥ, κ.ά.) είτε μέσα από υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, LinkedIn, YouTube κ.λπ.).

Η αξιολόγηση αυτή καλύπτεται από το συνταγματικά προστατευόμενο δικαίωμα κάθε ανθρώπου στην ελευθερία της έκφρασης (άρθρο 14 παρ. 1 του Συντάγματος, άρθρο 10 παρ. 1 ΕΣΔΑ, άρθρο 11 παρ. 1 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ και άρθρο 19 της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, που κυρώθηκε στην Ελλάδα με τον ν. 2462/1997). Επειδή όμως η παράθεση αξιολογήσεων ασθενών θέτει σε διακινδύνευση τα προσωπικά τους δεδομένα και το ιατρικό απόρρητο, πρέπει σε κάθε περίπτωση να διασφαλίζεται η ανωνυμία τους.

Η ευθύνη των παρόχων: από την Οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο στον DSA

Μέχρι το 2024 η ευθύνη των ιδιοκτητών ιστοχώρων ρυθμιζόταν στην Ελλάδα από το π.δ. 131/2003 (άρθρα 11-14), που ενσωμάτωνε την ενωσιακή Οδηγία για το ηλεκτρονικό εμπόριο. Σύμφωνα με αυτό, δεν υφίστατο ευθύνη του φορέα παροχής υπηρεσιών για τις μεταδιδόμενες πληροφορίες, υπό τον όρο ότι ο φορέας δεν αποτελούσε την αφετηρία της μετάδοσης, δεν επέλεγε τον αποδέκτη της και δεν επέλεγε ούτε τροποποιούσε το περιεχόμενο. Οι φορείς δεν έφεραν γενική υποχρέωση ελέγχου των πληροφοριών που μετέδιδαν ή αποθήκευαν, ούτε γενική υποχρέωση ενεργού αναζήτησης παράνομων δραστηριοτήτων.

Από τις 17 Φεβρουαρίου 2024 το πλαίσιο αυτό έχει αντικατασταθεί από τον απευθείας εφαρμοστέο Κανονισμό (ΕΕ) 2022/2065, γνωστό ως Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), ο οποίος στην Ελλάδα εξειδικεύεται με τον ν. 5099/2024. Ο πυρήνας της παλαιότερης ρύθμισης διατηρείται: ο πάροχος φιλοξενίας δεν ευθύνεται για περιεχόμενο τρίτων εφόσον δεν γνωρίζει τον παράνομο χαρακτήρα του και, μόλις λάβει γνώση, το αφαιρεί ή απενεργοποιεί την πρόσβαση σε αυτό χωρίς καθυστέρηση. Ο DSA προσθέτει όμως ένα ολόκληρο επίπεδο υποχρεώσεων δέουσας επιμέλειας και διαφάνειας, με εποπτεία στην Ελλάδα από την Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ) ως Συντονιστή Ψηφιακών Υπηρεσιών, μητρώο παρόχων και διοικητικά πρόστιμα για μη συμμόρφωση· ενδεικτικά, τον Δεκέμβριο του 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο 120 εκατομμυρίων ευρώ στην πλατφόρμα X για παράβαση του Κανονισμού.

Ο πάροχος μιας διαδικτυακής υπηρεσίας αξιολόγησης δεν μπορεί εξάλλου να παραμένει απλώς ουδέτερος και παθητικός, αλλά οφείλει να λαμβάνει μέτρα για την προστασία της προσωπικότητας του αξιολογούμενου ιατρού. Έχει ήδη κριθεί δικαστικά ότι ο πάροχος τέτοιας ιστοσελίδας όφειλε να ζητήσει από τον χρήστη που προέβη σε αξιολόγηση στοιχεία και έγγραφα (όπως βιβλιάρια ή ιατρικές συνταγές) και να τα διαβιβάσει στον ιατρό, προκειμένου να διακριβωθεί η βασιμότητα του ισχυρισμού πριν αποφασιστεί η διατήρηση ή η διαγραφή του σχολίου.

Β. Η έννομη προστασία των ιατρών

Τα σχόλια χρηστών στο διαδίκτυο, όταν είναι υβριστικά ή δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια, παραβιάζουν το δικαίωμα προσωπικότητας των αξιολογούμενων ιατρών, το οποίο βρίσκει συνταγματική κατοχύρωση στο άρθρο 2 του Συντάγματος και συγκεκριμενοποιείται νομοθετικά στο άρθρο 57 Α.Κ.

Ο θιγόμενος ιατρός έχει το δικαίωμα να ζητήσει την άρση της προσβολής και την παράλειψή της στο μέλλον, καθώς και αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, με βάση τις διατάξεις περί αδικοπραξιών του Α.Κ. Παράλληλα διατηρεί το δικαίωμα να ζητήσει την ποινική δίωξη κάθε υπευθύνου, εφόσον το περιεχόμενο πληροί τις προϋποθέσεις αδικημάτων όπως η δυσφήμηση ή η εξύβριση.

Πριν προχωρήσει στη δικαστική οδό, ο ιατρός έχει εκ του νόμου δικαίωμα να ασκήσει αξίωση αντίρρησης, ζητώντας τη διαγραφή αρνητικών ή ενοχλητικών σχολίων, εφόσον επικαλείται συγκεκριμένο λόγο που θεμελιώνει το δικαίωμα αυτό απέναντι στον πάροχο της πλατφόρμας.

Ο ιατρός διαθέτει επίσης δικαίωμα στην ψηφιακή λήθη, δηλαδή δικαίωμα να ζητήσει τη διόρθωση, τη διαγραφή ή τον περιορισμό επεξεργασίας των προσωπικών του δεδομένων όταν αυτά δεν είναι πλέον απαραίτητα για τον σκοπό για τον οποίο συλλέχθηκαν. Το δικαίωμα αυτό στηρίζεται πλέον ρητά στα άρθρα 17 και 21 του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (ΓΚΠΔ – Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679), όπως εφαρμόζεται στην Ελλάδα μέσω του ν. 4624/2019. Στη στάθμιση αυτή εξετάζεται τόσο ο ευαίσθητος ή μη χαρακτήρας των πληροφοριών όσο και τα αντιτιθέμενα συμφέροντα (δικαίωμα ενημέρωσης του κοινού, ελευθερία έκφρασης), υπό την προϋπόθεση ότι στο μεσοδιάστημα δεν έχουν αναρτηθεί νέες, ανεξάρτητες αρνητικές αξιολογήσεις.

Στο εξωτερικό έχουν καταγραφεί πολλές περιπτώσεις θιγόμενων ιατρών που κινήθηκαν δικαστικά με επιτυχία εναντίον πλατφορμών αξιολόγησης ή μεμονωμένων χρηστών, γεγονός που έχει συμβάλει στη σταδιακή διαμόρφωση αυστηρότερων πρακτικών ελέγχου περιεχομένου από τους ίδιους τους παρόχους.

Η αξιολόγηση των ιατρών στο διαδίκτυο δεν πρόκειται να υποχωρήσει· αντίθετα, με την πλήρη εφαρμογή του DSA και την ενισχυμένη εποπτεία των πλατφορμών, οι ασθενείς αποκτούν μεγαλύτερη διαφάνεια στον τρόπο διαχείρισης του περιεχομένου, ενώ οι ιατροί αποκτούν σαφέστερα και πιο αποτελεσματικά εργαλεία για να ζητήσουν την αφαίρεση αναληθών ή συκοφαντικών σχολίων. Η ουσιαστική προστασία, ωστόσο, εξακολουθεί να προϋποθέτει έγκαιρη ενημέρωση του θιγόμενου ιατρού για τα δικαιώματά του και επιμονή στην άσκησή τους, τόσο απέναντι στον χρήστη όσο και απέναντι στον πάροχο της πλατφόρμας.