Γρήγορη αναζήτηση
Καταθλιπτικό Επεισόδιο
Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή που η διάθεση πέφτει χωρίς προφανή λόγο και η καθημερινότητα μοιάζει ξαφνικά πιο βαριά. Όταν αυτή η κατάσταση δεν είναι παροδική αλλά επιμένει για εβδομάδες, μιλάμε πιθανότατα για καταθλιπτικό επεισόδιο: μια χρονική περίοδο κατά την οποία εμφανίζονται τα χαρακτηριστικά συμπτώματα της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής, μιας από τις πιο συχνές ψυχιατρικές καταστάσεις παγκοσμίως. Η επίμονη χαμηλή διάθεση και η απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης σε δραστηριότητες που κάποτε έδιναν χαρά συνοδεύονται συχνά από αισθήματα θλίψης, απελπισίας και αναξιότητας, καθώς και από αλλαγές στην όρεξη, τον ύπνο και τα επίπεδα ενέργειας. Αν εσείς ή κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο αναγνωρίζετε αυτά τα συμπτώματα, η αναζήτηση βοήθειας από επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα.
Ποια η διαφορά κατάθλιψης και καταθλιπτικού επεισοδίου ;
Το καταθλιπτικό επεισόδιο είναι μια συγκεκριμένη χρονική περίοδος κατά την οποία εμφανίζονται συμπτώματα κατάθλιψης, όπως αισθήματα θλίψης, απώλεια ενδιαφέροντος και μειωμένη ενέργεια.
Η κατάθλιψη, από την άλλη πλευρά, είναι μια ευρύτερη διαταραχή ψυχικής υγείας που χαρακτηρίζεται από επίμονα συναισθήματα θλίψης, απώλειας ενδιαφέροντος και μειωμένης ενέργειας, τα οποία μπορεί να διαρκέσουν εβδομάδες, μήνες ή ακόμη και χρόνια.
Ένα άτομο μπορεί να βιώσει πολλαπλά καταθλιπτικά επεισόδια κατά τη διάρκεια της ζωής του, και αυτά τα επεισόδια συχνά αποτελούν εκδήλωση μιας ευρύτερης κατάστασης που ονομάζεται μείζων καταθλιπτική διαταραχή (Major Depressive Disorder, MDD).
Τι είναι το καταθλιπτικό επεισόδιο;
Ως καταθλιπτικό επεισόδιο ορίζεται μια περίοδος κατάθλιψης που διαρκεί τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Κατά τη διάρκειά του, το άτομο συνήθως παρουσιάζει χαμηλή ή καταθλιπτική διάθεση ή/και απώλεια ενδιαφέροντος για τις περισσότερες δραστηριότητες, σε συνδυασμό με άλλα συμπτώματα όπως κόπωση, αλλαγές στην όρεξη, αίσθημα αναξιότητας και επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου.
Πόσο διαρκεί ένα καταθλιπτικό επεισόδιο;
Η διάρκεια ενός καταθλιπτικού επεισοδίου ποικίλλει σημαντικά από άτομο σε άτομο, ωστόσο η μέση διάρκεια ενός μη θεραπευμένου επεισοδίου εκτιμάται στους έξι έως οκτώ μήνες. Με κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση —φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπεία ή συνδυασμό τους— η διάρκεια μπορεί να μειωθεί σημαντικά, ενώ η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων σχετίζεται με καλύτερη πρόγνωση.
Η κατάθλιψη παραμένει μία από τις συχνότερες ψυχικές παθήσεις διεθνώς· σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, εκτιμάται ότι περισσότεροι από 280 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με κάποια μορφή κατάθλιψης, με τη συχνότητα να έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, εν μέρει λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας COVID-19 στην ψυχική υγεία. Καταθλιπτικά επεισόδια μπορούν να εμφανιστούν σε ανθρώπους κάθε φυλής και ηλικίας, ωστόσο τείνουν να είναι συχνότερα στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Άτομα με ιστορικό κατάθλιψης, άλλες ψυχικές διαταραχές όπως η διπολική διαταραχή ή οι αγχώδεις διαταραχές, καθώς και άτομα με χρόνιες σωματικές παθήσεις όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, ο χρόνιος πόνος ή η σκλήρυνση κατά πλάκας, εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καταθλιπτικού επεισοδίου.
Η σοβαρότητα ενός καταθλιπτικού επεισοδίου ποικίλλει και μπορεί να ταξινομηθεί ως ήπια, μέτρια ή σοβαρή, ανάλογα με τον αριθμό των συμπτωμάτων και τον βαθμό λειτουργικής έκπτωσης (κοινωνικής, οικογενειακής και επαγγελματικής) που βιώνει το άτομο. Ανεξάρτητα από τη βαρύτητα, κάθε καταθλιπτικό επεισόδιο πρέπει να αντιμετωπίζεται σοβαρά και να αξιολογείται έγκαιρα από επαγγελματία ψυχικής υγείας. Σήμερα υπάρχει αποτελεσματική θεραπεία για την κατάθλιψη, η οποία συνήθως συνδυάζει φαρμακευτική αγωγή —κυρίως αντικαταθλιπτικά νεότερης γενιάς όπως οι SSRI και SNRI— με δομημένη ψυχοθεραπεία, με τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) να διαθέτει την ισχυρότερη ερευνητική τεκμηρίωση.
Ποια είναι τα συμπτώματα του καταθλιπτικού επεισοδίου;
Τα συμπτώματα ενός καταθλιπτικού επεισοδίου είναι εντονότερα και πιο επίμονα από τις φυσιολογικές διακυμάνσεις της διάθεσης και συνήθως περιλαμβάνουν κάποια από τα ακόλουθα:
- Αίσθημα θλίψης, απελπισίας ή αδυναμίας
- Αίσθημα ενοχής ή αναξιότητας
- Άγχος
- Ευερεθιστότητα ή απογοήτευση
- Κόπωση ή χαμηλή ενέργεια
- Ανησυχία
- Αλλαγές στην όρεξη ή το σωματικό βάρος
- Απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που κάποτε προκαλούσαν χαρά, συμπεριλαμβανομένων χόμπι και κοινωνικών συναναστροφών
- Δυσκολία συγκέντρωσης ή μνήμης
- Αλλαγές στις συνήθειες ύπνου
- Απώλεια ενδιαφέροντος για τη ζωή και σκέψεις θανάτου
- Σωματικοί πόνοι χωρίς προφανή ιατρική αιτία
Πόσοι τύποι καταθλιπτικού επεισοδίου υπάρχουν;
Υπάρχουν διάφοροι τύποι καταθλιπτικού επεισοδίου, με τους πιο βασικούς να είναι:
Μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο: Χαρακτηρίζεται από περίοδο τουλάχιστον δύο εβδομάδων κατά την οποία το άτομο βιώνει συμπτώματα όπως απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης για δραστηριότητες, αλλαγές στην όρεξη ή το βάρος, δυσκολία στον ύπνο ή υπερβολικό ύπνο, αισθήματα αναξιότητας ή ενοχής και δυσκολία συγκέντρωσης.
Επίμονη καταθλιπτική διαταραχή (δυσθυμία): Τύπος χρόνιας κατάθλιψης που χαρακτηρίζεται από καταθλιπτική διάθεση η οποία διαρκεί τουλάχιστον δύο χρόνια.
Εποχική συναισθηματική διαταραχή: Τύπος κατάθλιψης που εμφανίζεται την ίδια εποχή κάθε χρόνο, συνήθως το φθινόπωρο ή τον χειμώνα, και σχετίζεται με τη μειωμένη έκθεση στο φυσικό φως.
Κατάθλιψη μετά τον τοκετό (επιλόχειος κατάθλιψη): Τύπος κατάθλιψης που εμφανίζεται μετά τον τοκετό και επηρεάζει σημαντικό ποσοστό γυναικών, με τα τελευταία χρόνια να δίνεται αυξημένη προσοχή στην έγκαιρη διάγνωση και υποστήριξη κατά την περιγεννητική περίοδο.
Ψυχωτική κατάθλιψη: Τύπος κατάθλιψης που συνοδεύεται από ψυχωτικά συμπτώματα, όπως ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες.
Άτυπη κατάθλιψη: Τύπος κατάθλιψης που δεν πληροί πάντα τα τυπικά κριτήρια της μείζονος κατάθλιψης και χαρακτηρίζεται από συμπτώματα όπως η αυξημένη όρεξη, η υπερβολική υπνηλία και η παροδική βελτίωση της διάθεσης ως απάντηση σε θετικά γεγονότα.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η κατάθλιψη αποτελεί ιατρική κατάσταση και η διάγνωσή της θα πρέπει να γίνεται από ψυχίατρο ή εξειδικευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Τύποι καταθλιπτικού επεισοδίου κατά ICD-10 και ICD-11
Η ταξινόμηση ICD-10 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κατηγοριοποιεί τα καταθλιπτικά επεισόδια στην ενότητα F32. Με την έναρξη ισχύος της ICD-11, η αντίστοιχη κατηγορία κωδικοποιείται πλέον ως 6A70 (Single episode depressive disorder), διατηρώντας στο μεγαλύτερο μέρος της την ίδια κλινική λογική, με έμφαση πλέον στη λειτουργική βαρύτητα και σε πρόσθετους δείκτες όπως η παρουσία άγχους ή μελαγχολικών χαρακτηριστικών.
F32.0 Ήπιο καταθλιπτικό επεισόδιο
Το ήπιο καταθλιπτικό επεισόδιο είναι μια χρονική περίοδος κατά την οποία το άτομο βιώνει συμπτώματα κατάθλιψης, αλλά σε μικρότερο βαθμό από ό,τι σε ένα μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν αισθήματα θλίψης, απελπισίας, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες και αλλαγές στην όρεξη και στον ύπνο. Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, αλλαγές στον τρόπο ζωής ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, φαρμακευτική αγωγή. Στην ICD-11 αντιστοιχεί στον κωδικό 6A70.0.
F32.1 Μέσης βαρύτητας καταθλιπτικό επεισόδιο
Το μέσης βαρύτητας καταθλιπτικό επεισόδιο είναι μια περίοδος κατά την οποία το άτομο βιώνει συμπτώματα κατάθλιψης αρκετά σημαντικά ώστε να προκαλούν αξιοσημείωτη έκπτωση στην καθημερινή λειτουργικότητα, χωρίς ωστόσο να πληρούνται τα κριτήρια για μείζον καταθλιπτικό επεισόδιο. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν θλίψη, απελπισία και απώλεια ευχαρίστησης σε δραστηριότητες, καθώς και αλλαγές στον ύπνο, την όρεξη και τα επίπεδα ενέργειας. Στην ICD-11 αντιστοιχεί στον κωδικό 6A70.1.
F32.2 Σοβαρό καταθλιπτικό επεισόδιο χωρίς ψυχωσικά συμπτώματα
Πρόκειται για περίοδο κατά την οποία το άτομο βιώνει συμπτώματα κατάθλιψης αρκετά σοβαρά ώστε να προκαλούν σημαντική έκπτωση στην καθημερινή λειτουργικότητα και έντονη δυσφορία. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Επίμονα συναισθήματα θλίψης, απελπισίας και απώλειας ευχαρίστησης στις δραστηριότητες
- Σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, την όρεξη και τα επίπεδα ενέργειας
- Δυσκολία συγκέντρωσης, λήψης αποφάσεων και εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων
- Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας
Στην ICD-11 αντιστοιχεί στον κωδικό 6A70.2.
F32.3 Σοβαρό καταθλιπτικό επεισόδιο με ψυχωσικά συμπτώματα
Πρόκειται για περίοδο κατά την οποία το άτομο βιώνει σοβαρά συμπτώματα κατάθλιψης που προκαλούν σημαντική έκπτωση στην καθημερινή λειτουργικότητα και έντονη δυσφορία, σε συνδυασμό με ψυχωτικά συμπτώματα όπως ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να είναι ιδιαίτερα οδυνηρά και να δυσκολεύουν το άτομο να διακρίνει την πραγματικότητα.
Η εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοκινητική επιβράδυνση τόσο έντονη ώστε η απλή κοινωνική δραστηριότητα να καθίσταται αδύνατη, ενώ υπάρχει σοβαρός κίνδυνος για τη ζωή λόγω αυτοκτονικού ιδεασμού, αφυδάτωσης ή ανεπαρκούς σίτισης. Οι ψευδαισθήσεις και το παραλήρημα μπορεί να συμβαδίζουν ή όχι με τη διάθεση του επεισοδίου.
F32.8 Άλλα καταθλιπτικά επεισόδια
Άτυπη κατάθλιψη: Τύπος κατάθλιψης που χαρακτηρίζεται από συμπτώματα διαφορετικά από εκείνα που συνήθως παρατηρούνται στη μείζονα καταθλιπτική διαταραχή. Στα βασικά συμπτώματα περιλαμβάνονται:
- Έντονη ευαισθησία στην απόρριψη
- Παροδική βελτίωση της διάθεσης ως απόκριση σε θετικά γεγονότα
- Αυξημένη όρεξη και αύξηση σωματικού βάρους
- Υπερβολική υπνηλία ή διαταραχές ύπνου
- Σωματικά συμπτώματα, όπως αίσθημα βάρους στα χέρια ή στα πόδια
Η άτυπη κατάθλιψη μπορεί να συνυπάρχει με άλλες καταστάσεις ψυχικής υγείας, όπως οι αγχώδεις διαταραχές ή η οριακή διαταραχή προσωπικότητας. Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, ιδίως όσα αυξάνουν τα επίπεδα νορεπινεφρίνης και σεροτονίνης, έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στη θεραπεία της.
Μεμονωμένα επεισόδια «συγκεκαλυμμένης» κατάθλιψης NOS (not otherwise specified): Η «συγκαλυμμένη» ή «κρυφή» κατάθλιψη αναφέρεται σε μορφή κατάθλιψης κατά την οποία τα συμπτώματα δεν είναι σαφώς ορατά ή συγκαλύπτονται από άλλα συμπτώματα, κάτι που μπορεί να δυσχεράνει τη διάγνωση και τη θεραπεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις το άτομο μπορεί να μην πληροί πλήρως τα κριτήρια για συγκεκριμένο τύπο κατάθλιψης, όπως η μείζων καταθλιπτική διαταραχή ή η άτυπη κατάθλιψη.
F32.9 Καταθλιπτικό επεισόδιο, απροσδιόριστο
Αναφέρεται σε περίοδο κατά την οποία το άτομο εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης, χωρίς ωστόσο να μπορεί να προσδιοριστεί ο συγκεκριμένος τύπος, είτε λόγω έλλειψης επαρκών πληροφοριών είτε επειδή τα συμπτώματα δεν πληρούν πλήρως τα κριτήρια κάποιου συγκεκριμένου τύπου. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Επίμονα συναισθήματα θλίψης, απελπισίας και απώλειας ευχαρίστησης σε δραστηριότητες
- Σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, την όρεξη και τα επίπεδα ενέργειας
- Δυσκολία συγκέντρωσης, λήψης αποφάσεων και εκτέλεσης καθημερινών δραστηριοτήτων
- Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας
Στην ICD-11 αντιστοιχεί στον κωδικό 6A70.Z.
Σε κάθε περίπτωση, η αναζήτηση βοήθειας από επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι σημαντική όποτε εμφανίζονται συμπτώματα κατάθλιψης, ακόμη και όταν ο συγκεκριμένος τύπος δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια.
Πότε χρειάζεται νοσηλεία ένα καταθλιπτικό επεισόδιο;
Η αναζήτηση άμεσης βοήθειας από επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι απαραίτητη σε κάθε σοβαρό καταθλιπτικό επεισόδιο, ιδίως όταν συνυπάρχουν ψυχωσικά συμπτώματα. Οι θεραπευτικές επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή και, όπου κρίνεται απαραίτητο, νοσηλεία —ιδίως όταν υπάρχει ενεργός κίνδυνος αυτοκτονίας, σοβαρή αφυδάτωση ή αδυναμία αυτοφροντίδας. Στις περιπτώσεις σοβαρού επεισοδίου με ψυχωτικά στοιχεία, αντιψυχωσικά φάρμακα μπορεί να συνταγογραφηθούν σε συνδυασμό με αντικαταθλιπτικά για την αντιμετώπιση των ψυχωσικών συμπτωμάτων, ενώ σε ανθεκτικές περιπτώσεις μπορεί να εξεταστεί η ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT).
Συμπέρασμα
Το καταθλιπτικό επεισόδιο δεν είναι απλώς μια «κακή περίοδος» — είναι μια κλινική κατάσταση που επηρεάζει βαθιά τον τρόπο που μια ή ένας άνθρωπος σκέφτεται, αισθάνεται και λειτουργεί στην καθημερινότητά του. Η ποικιλομορφία των μορφών του, από το ήπιο έως το σοβαρό επεισόδιο με ψυχωτικά στοιχεία, υπενθυμίζει πόσο σημαντική είναι η εξατομικευμένη αξιολόγηση από ειδικό. Το καλό νέο είναι ότι η κατάθλιψη, σε όλες σχεδόν τις μορφές της, αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικά αντιμετωπίσιμες ψυχιατρικές καταστάσεις, με τον συνδυασμό ψυχοθεραπείας, φαρμακευτικής αγωγής όπου χρειάζεται, και έγκαιρης παρέμβασης να προσφέρει σε πολλούς ανθρώπους ουσιαστική ανακούφιση και επιστροφή στην ποιότητα ζωής που τους αξίζει. Αν αναγνωρίζετε αυτά τα συμπτώματα στον εαυτό σας ή σε κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο, μην καθυστερείτε να απευθυνθείτε σε ειδικό ψυχικής υγείας.
