Γρήγορη αναζήτηση
Αποσυνδετικές ( μετατρεπτικές ή διασχιστικές) Διαταραχές
Dissociative ( conversion ) Disorders
Οι αποσυνδετικές (μετατρεπτικές ή διασχιστικές) διαταραχές αποτελούν μια ομάδα ψυχικών καταστάσεων που χαρακτηρίζονται από διαταραχές της συνείδησης, της μνήμης, της ταυτότητας, του συναισθήματος και της αντίληψης. Αυτές οι διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν κενά στην αίσθηση του εαυτού ή του περιβάλλοντος. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η αποσυνδετική αμνησία, η διαταραχή αποπροσωποποίησης-αποπραγματοποίησης και η αποσυνδετική διαταραχή ταυτότητας (παλαιότερα γνωστή ως διαταραχή πολλαπλής προσωπικότητας). Τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με τη συγκεκριμένη διαταραχή και μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια μνήμης, αίσθημα αποστασιοποίησης από τον εαυτό ή το περιβάλλον, καθώς και παρουσία ξεχωριστών ταυτοτήτων. Η θεραπεία περιλαμβάνει συνήθως ψυχοθεραπεία, όπως η γνωσιακή-συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, και ενδεχομένως φαρμακευτική αγωγή
Γενικές Πληροφορίες
Τι είναι οι αποσυνδετικές διαταραχές;
Τι είναι οι αποσυνδετικές διαταραχές;
Οι αποσυνδετικές διαταραχές είναι μια ομάδα καταστάσεων που χαρακτηρίζονται από διαταραχές της συνείδησης, της μνήμης, της ταυτότητας, του συναισθήματος και/ή της αντίληψης. Αυτές οι διαταραχές μπορούν να προκαλέσουν κενά στη μνήμη, αίσθημα αποστασιοποίησης από τον εαυτό ή απώλεια της αίσθησης της πραγματικότητας.
Η πιο ευρέως αναγνωρισμένη αποσυνδετική διαταραχή είναι η αποσυνδετική αμνησία (ψυχογενής αμνησία), η οποία χαρακτηρίζεται από κενά στη μνήμη που δεν μπορούν να εξηγηθούν από τη φυσιολογική λήθη. Άλλες αποσυνδετικές διαταραχές περιλαμβάνουν την αποσυνδετική φυγή — δηλαδή ξαφνικό και απροσδόκητο ταξίδι μακριά από τον συνήθη τόπο διαμονής ή εργασίας, με αδυναμία ανάκλησης του παρελθόντος — τη διαταραχή αποπροσωποποίησης (επίμονο ή επαναλαμβανόμενο αίσθημα αποκόλλησης από τον εαυτό ή το σώμα) και την αποσυνδετική διαταραχή ταυτότητας, η οποία χαρακτηρίζεται από την παρουσία δύο ή περισσότερων διακριτών ταυτοτήτων που αναλαμβάνουν εναλλάξ τον έλεγχο της συμπεριφοράς.
Οι αποσυνδετικές διαταραχές δεν είναι πλήρως κατανοητές και θεωρούνται σχετικά σπάνιες. Συχνά εμφανίζονται ως αποτέλεσμα σοβαρού τραύματος ή κακοποίησης, ιδίως κατά την παιδική ηλικία.
Ποιοι είναι οι τύποι αποσυνδετικών διαταραχών;
Οι κύριοι τύποι αποσυνδετικών διαταραχών είναι:
- Αποσυνδετική διαταραχή ταυτότητας (ΑΔΤ) [ICD-10: F44.9]: Τα άτομα με ΑΔΤ φέρουν δύο ή περισσότερες ξεχωριστές ταυτότητες (γνωστές ως “alters”), οι οποίες αναλαμβάνουν εναλλάξ τον έλεγχο της συμπεριφοράς. Κάθε ταυτότητα έχει το δικό της ατομικό ιστορικό, τα δικά της χαρακτηριστικά, συμπάθειες και αντιπάθειες.
- Αποσυνδετική αμνησία (Ψυχογενής αμνησία) [ICD-10: F44.0]: Πρόκειται για αδυναμία ανάκλησης βασικών πληροφοριών από τη ζωή του ατόμου. Η αμνησία μπορεί να αφορά συγκεκριμένες πτυχές της ζωής ή να εκτείνεται σε μεγάλο μέρος της προσωπικής ιστορίας και ταυτότητας.
- Διαταραχή αποπροσωποποίησης/αποπραγματοποίησης [ICD-10: F48.1]: Κατάσταση κατά την οποία το άτομο αισθάνεται αποκομμένο από τις σκέψεις, τα συναισθήματα και το σώμα του (αποπροσωποποίηση) ή/και αποσυνδεδεμένο από το περιβάλλον του (αποπραγματοποίηση).
- Αποσυνδετική φυγή [ICD-10: F44.1]: Προσωρινή ψυχική κατάσταση κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει απώλεια μνήμης και βρίσκεται ξαφνικά σε έναν απροσδόκητο τόπο, χωρίς να θυμάται πώς έφτασε εκεί.
Επειδή οι αποσυνδετικές διαταραχές εντάσσονται στο φάσμα του τραύματος, πολλά άτομα με αποσυνδετική διαταραχή ενδέχεται να παρουσιάζουν συνυπάρχουσες ψυχικές καταστάσεις, όπως:
- Διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD).
- Οριακή διαταραχή προσωπικότητας.
- Διαταραχές χρήσης ουσιών.
- Κατάθλιψη.
- Αγχώδεις διαταραχές.
Ποιους επηρεάζουν οι αποσυνδετικές διαταραχές;
Οι αποσυνδετικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν οποιονδήποτε, ωστόσο είναι πιο συχνές σε άτομα που έχουν βιώσει σοβαρό τραύμα, όπως σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία. Εμφανίζονται επίσης σε άτομα που έχουν υποστεί άλλους τύπους τραύματος, όπως σοβαρό ατύχημα ή φυσική καταστροφή. Οι αποσυνδετικές διαταραχές είναι πιο συχνές στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες.
Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, περίπου το 90% των ατόμων με αποσυνδετική διαταραχή ταυτότητας στις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Ευρώπη έχουν βιώσει κακοποίηση ή παραμέληση κατά την παιδική ηλικία.
Συμπτώματα και Αιτίες
Ποια είναι τα συμπτώματα των αποσυνδετικών διαταραχών;
Τα συμπτώματα συνήθως εμφανίζονται για πρώτη φορά μετά από ένα τραυματικό γεγονός. Στρεσογόνες καταστάσεις μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα και να δυσχεράνουν την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου.
Τα συμπτώματα και τα κλινικά σημεία των αποσυνδετικών διαταραχών εξαρτώνται από τον τύπο και τη σοβαρότητά τους, αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Αίσθημα αποσύνδεσης από τον εαυτό.
- Δυσκολία στη διαχείριση έντονων συναισθημάτων.
- Ξαφνικές και απροσδόκητες αλλαγές στη διάθεση, χωρίς εμφανή αιτία.
- Συμπτώματα κατάθλιψης ή/και άγχους.
- Αίσθημα ότι ο κόσμος είναι διαστρεβλωμένος ή μη πραγματικός (αποπραγματοποίηση).
- Προβλήματα μνήμης που δεν αποδίδονται σε σωματικό τραυματισμό ή ιατρική πάθηση.
- Άλλες γνωστικές δυσκολίες, όπως προβλήματα συγκέντρωσης.
- Σημαντικά κενά μνήμης, με λήθη σημαντικών προσωπικών πληροφοριών.
- Αίσθημα εξαναγκασμού να συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο.
- Σύγχυση ταυτότητας, με εκδήλωση συμπεριφορών που το ίδιο το άτομο θα θεωρούσε κανονικά απαράδεκτες.
Τι προκαλεί τις αποσυνδετικές διαταραχές;
Οι αποσυνδετικές διαταραχές αναπτύσσονται συχνά ως μηχανισμός αντιμετώπισης ενός καταστροφικού γεγονότος ή μακροχρόνιας κατάστασης στρες, κακοποίησης ή τραύματος.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν τα τραυματικά γεγονότα συμβαίνουν νωρίς στην παιδική ηλικία — μια περίοδο κατά την οποία η ικανότητα πλήρους κατανόησης των γεγονότων είναι περιορισμένη, οι μηχανισμοί αντιμετώπισης δεν έχουν αναπτυχθεί επαρκώς και η αναζήτηση υποστήριξης εξαρτάται από την παρουσία φροντιστών και ενήλικων προστατών.
Η νοητική απομάκρυνση από μια τραυματική κατάσταση μπορεί να αποτελέσει βραχυπρόθεσμο μηχανισμό ανακούφισης από τον ψυχικό πόνο. Ωστόσο, αυτός ο μηχανισμός ενδέχεται να γίνει προβληματικός εάν συνεχίσει να απομονώνει το άτομο από την πραγματικότητα και να αφαιρεί αναμνήσεις ολόκληρων χρονικών περιόδων.
Τραυματικά γεγονότα που συνδέονται με την ανάπτυξη αποσυνδετικών διαταραχών περιλαμβάνουν:
- Επαναλαμβανόμενη σωματική, ψυχολογική ή σεξουαλική κακοποίηση.
- Σοβαρό ατύχημα.
- Φυσική καταστροφή.
- Θυματοποίηση από έγκλημα.
Σύγχρονες νευροεπιστημονικές έρευνες εξετάζουν τις εγκεφαλικές δομές και λειτουργίες που σχετίζονται με τη διάσπαση. Τα έως τώρα ευρήματα υποδεικνύουν ότι κατά τη διάρκεια αποσυνδετικών επεισοδίων, δομές στις περιοχές μνήμης του εγκεφάλου παρουσιάζουν ρυθμική δραστηριότητα, φαινομενικά αποσυνδεδεμένες από τις περιοχές που είναι υπεύθυνες για τη σκέψη και τον προγραμματισμό.
Διάγνωση και εξετάσεις
Πώς διαγιγνώσκονται οι αποσυνδετικές διαταραχές;
Πώς διαγιγνώσκονται οι αποσυνδετικές διαταραχές;
Οι αποσυνδετικές διαταραχές διαγιγνώσκονται συνήθως από επαγγελματία ψυχικής υγείας — ψυχίατρο ή ψυχολόγο — μέσω ενός συνδυασμού μεθόδων. Η διαγνωστική διαδικασία περιλαμβάνει διεξοδική κλινική συνέντευξη, κατά την οποία το άτομο ερωτάται για τα συμπτώματά του και το ατομικό ιατρικό και ψυχιατρικό ιστορικό του. Ο θεραπευτής ενδέχεται να χρησιμοποιήσει επίσης σταθμισμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση αποσυνδετικών συμπτωμάτων.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ψυχίατρος μπορεί να διεξάγει σωματική εξέταση και να παραγγείλει εργαστηριακές εξετάσεις, προκειμένου να αποκλειστούν ιατρικές αιτίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα, όπως:
- Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις.
- Όγκοι εγκεφάλου.
- Διαταραχές ύπνου.
- Χρήση ναρκωτικών ουσιών ή/και αλκοόλ.
Τα διαγνωστικά κριτήρια για τις αποσυνδετικές διαταραχές ορίζονται στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5) και στη Διεθνή Ταξινόμηση Νόσων (ICD-10/ICD-11).
Θεραπευτικές παρεμβάσεις
Πώς αντιμετωπίζονται οι αποσυνδετικές διαταραχές;
Οι αποσυνδετικές διαταραχές αντιμετωπίζονται συνήθως με συνδυασμό ψυχοθεραπείας και, όπου κρίνεται αναγκαίο, φαρμακευτικής αγωγής. Οι κυριότερες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία και την ψυχοδυναμική θεραπεία.
Στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας, ο θεραπευτής συνεργάζεται με το άτομο για την κατανόηση και επεξεργασία των τραυματικών εμπειριών που πιθανώς οδήγησαν στην ανάπτυξη της διαταραχής, καθώς και για την ανάπτυξη αποτελεσματικών μηχανισμών αντιμετώπισης των συμπτωμάτων.
Η φαρμακευτική αγωγή ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων συμπτωμάτων, όπως η κατάθλιψη ή το άγχος. Δεν αποτελεί θεραπεία για τις αποσυνδετικές διαταραχές αυτές καθαυτές, αλλά χρησιμοποιείται ως συμπληρωματική παρέμβαση στη ψυχοθεραπεία.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η θεραπεία των αποσυνδετικών διαταραχών μπορεί να είναι χρονοβόρα και απαιτητική. Προϋπόθεση για την επιτυχία της είναι η ανάπτυξη μιας ισχυρής θεραπευτικής συμμαχίας μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου.
Συμπέρασμα
Οι αποσυνδετικές διαταραχές αποτελούν σύνθετες ψυχικές καταστάσεις που επηρεάζουν βαθιά την αίσθηση της ταυτότητας, της μνήμης και της πραγματικότητας του ατόμου. Εμφανίζονται κυρίως ως αποτέλεσμα σοβαρού ψυχολογικού τραύματος, ιδίως κατά την παιδική ηλικία, και εκδηλώνονται με ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων που μπορούν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την καθημερινή λειτουργικότητα του ατόμου. Η έγκαιρη διάγνωση και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση — που συνδυάζει ψυχοθεραπεία και, όπου απαιτείται, φαρμακευτική υποστήριξη — είναι καθοριστικές για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων που πάσχουν από αποσυνδετικές διαταραχές. Η ευαισθητοποίηση του κοινού γύρω από αυτές τις διαταραχές και η άρση των κοινωνικών στιγμάτων που τις συνοδεύουν αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ολιστικής αντιμετώπισής τους.
