Γρήγορη αναζήτηση
Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές δεν έχουν πάντα την ίδια «απάντηση» σε κάθε ασθενή.
Υπάρχουν άνθρωποι που, παρά τη σωστή θεραπεία με έναν εκλεκτικό αναστολέα επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI), συνεχίζουν να παλεύουν με έλλειψη ενέργειας, δυσκολία συγκέντρωσης ή χρόνιο πόνο που δεν υποχωρεί.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νορεπινεφρίνης (SNRI) αποτελούν μία από τις πιο δοκιμασμένες εναλλακτικές της σύγχρονης ψυχιατρικής. Στο παρόν κείμενο εξηγούμε τι είναι, πώς δρουν, σε ποιες περιπτώσεις συνταγογραφούνται και ποια είναι τα σημεία που αξίζει να γνωρίζει κάθε ασθενής πριν ξεκινήσει μια τέτοια θεραπεία.
Γενικές Πληροφορίες
Τι είναι οι SNRI;
Το SNRI σημαίνει αναστολέας επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νορεπινεφρίνης (Serotonin and Norepinephrine Reuptake Inhibitor). Πρόκειται για φάρμακα εγκεκριμένα από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ) και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ), τα οποία χρησιμοποιούνται συνήθως για τη θεραπεία της κατάθλιψης, των αγχωδών διαταραχών και ορισμένων μορφών χρόνιου πόνου. Οι SNRI δρουν αναστέλλοντας την επαναπρόσληψη δύο νευροδιαβιβαστών, της σεροτονίνης και της νορεπινεφρίνης, επιτρέποντάς τους να παραμένουν περισσότερο χρόνο στις συνάψεις μεταξύ των νευρώνων. Αυτό βοηθά στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης και του άγχους, αλλά μπορεί επίσης να είναι αποτελεσματικό στη διαχείριση καταστάσεων χρόνιου πόνου. Θεωρούνται μια κατηγορία αντικαταθλιπτικών, αλλά συνταγογραφούνται συχνά και για άλλες παθήσεις, όπως η ινομυαλγία, ο νευροπαθητικός πόνος και η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).
Πόσα είδη SNRI υπάρχουν;
Οι SNRI είναι μια ευρέως διαθέσιμη κατηγορία αντικαταθλιπτικών στη χώρα μας. Οι κυριότερες δραστικές ουσίες που κυκλοφορούν είναι:
- Duloxetine (ντουλοξετίνη)
- Venlafaxine (βενλαφαξίνη)
- Desvenlafaxine (δεσβενλαφαξίνη) — διαθέσιμη σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες
Άλλες δραστικές ουσίες της ίδιας κατηγορίας, όπως η levomilnacipran, κυκλοφορούν κυρίως στην αγορά των ΗΠΑ και δεν είναι σήμερα εγκεκριμένες από τον ΕΟΦ.
Σε ποιες καταστάσεις βοηθούν τα SNRI;
Οι SNRI έχουν εγκριθεί από τον ΕΟΦ και την ΕΜΑ για τη θεραπεία των ακόλουθων καταστάσεων:
- Αγχώδεις διαταραχές
- Εξάψεις και νυχτερινές εφιδρώσεις που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση
- Περιφερική νευροπάθεια λόγω χημειοθεραπείας
- Ακράτεια ούρων
- Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)
- Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ)
- Πρόληψη της ημικρανίας
Μηχανισμός Δράσης
Πώς δρουν οι SNRIs;
Οι SNRI λειτουργούν εμποδίζοντας την επαναπρόσληψη δύο νευροδιαβιβαστών, της σεροτονίνης και της νορεπινεφρίνης, στον εγκέφαλο. Κανονικά, οι νευροδιαβιβαστές αυτοί απελευθερώνονται από τα νευρικά κύτταρα, διασχίζουν τη σύναψη —το χάσμα μεταξύ των νευρικών κυττάρων— και στη συνέχεια επαναρροφώνται από το κύτταρο που τους απελευθέρωσε, σε μια διαδικασία που ονομάζεται επαναπρόσληψη.
Αναστέλλοντας την επαναπρόσληψη της σεροτονίνης και της νορεπινεφρίνης, οι SNRI επιτρέπουν σε αυτούς τους νευροδιαβιβαστές να παραμένουν περισσότερο χρόνο στη σύναψη, ενισχύοντας τη μετάδοση του νευρικού σήματος. Αυτό μπορεί να ανακουφίσει τα συμπτώματα της κατάθλιψης, του άγχους και ορισμένων μορφών πόνου. Η σεροτονίνη εμπλέκεται στη ρύθμιση της διάθεσης, της όρεξης και του ύπνου, ενώ η νορεπινεφρίνη (νοραδρεναλίνη) εμπλέκεται στην αντίδραση του οργανισμού στο στρες και στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού. Αυξάνοντας τη διαθεσιμότητα των δύο αυτών νευροδιαβιβαστών, οι SNRI συμβάλλουν στη ρύθμιση της διάθεσης, στη μείωση του άγχους και στη βελτίωση της διαχείρισης του πόνου.
Συγκρίσεις και Αλληλεπιδράσεις
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των SNRI και των SSRI;
Οι SNRI και οι SSRI είναι και οι δύο κατηγορίες αντικαταθλιπτικών που δρουν αυξάνοντας τη διαθεσιμότητα συγκεκριμένων νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο. Αν και χρησιμοποιούνται και οι δύο για την κατάθλιψη, το άγχος και άλλες ψυχικές διαταραχές, παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές.
Η βασική διαφορά αφορά τους νευροδιαβιβαστές που επηρεάζουν: οι SSRI στοχεύουν κυρίως στη σεροτονίνη, ενώ οι SNRI στοχεύουν τόσο στη σεροτονίνη όσο και στη νορεπινεφρίνη. Η διαφορά αυτή στον μηχανισμό δράσης μπορεί να οδηγήσει σε διαφορές στην αποτελεσματικότητα και στο προφίλ παρενεργειών. Οι SNRI μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικοί σε άτομα που δεν ανταποκρίνονται πλήρως σε SSRI, ιδίως όταν κυριαρχούν συμπτώματα χαμηλής ενέργειας, έλλειψης κινήτρου ή δυσκολίας συγκέντρωσης. Παράλληλα, ενδέχεται να σχετίζονται με υψηλότερο κίνδυνο ορισμένων ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως αύξηση της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού, ναυτία και εφίδρωση. Η τελική επιλογή εξαρτάται πάντα από τα συμπτώματα, το ιατρικό ιστορικό και τη συνολική κλινική εικόνα του ασθενούς, σε συνεννόηση με τον θεράποντα ψυχίατρο.
Παρενέργειες και Κίνδυνοι
Ποιες είναι οι παρενέργειες των SNRI;
Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι και οι SNRI μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες, η συχνότητα και η ένταση των οποίων διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Στις πιο συχνές περιλαμβάνονται:
- Ναυτία
- Ζάλη
- Πονοκέφαλος
- Αϋπνία ή υπνηλία
- Ξηροστομία
- Δυσκοιλιότητα ή διάρροια
- Εφίδρωση
- Σεξουαλική δυσλειτουργία
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι ή οι επιπλοκές των SNRI;
Στις σοβαρότερες πιθανές επιπλοκές που σχετίζονται με τους SNRI περιλαμβάνονται ο κίνδυνος εμφάνισης αυτοκτονικού ιδεασμού ή συμπεριφοράς, το σύνδρομο σεροτονίνης και, σπανιότερα, επιληπτικές κρίσεις. Η υπερδοσολογία ή η τοξικότητα των SNRI είναι ασυνήθιστη και οδηγεί σε θάνατο πολύ σπάνια. Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει πάντοτε να λαμβάνεται σύμφωνα με τη συνταγή και τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.
Αυτοκτονικές σκέψεις ή συμπεριφορά
Παιδιά, έφηβοι και ενήλικες κάτω των 25 ετών ενδέχεται να παρουσιάσουν αυξημένο αυτοκτονικό ιδεασμό ή συμπεριφορά κατά τη λήψη SNRI, ιδίως στην έναρξη της θεραπείας ή σε αλλαγή δοσολογίας. Σε περίπτωση εμφάνισης αυτοκτονικών σκέψεων ή συμπεριφοράς, είναι απαραίτητη η άμεση επικοινωνία με τον ιατρό που έχει συνταγογραφήσει το φάρμακο ή η προσέλευση στο πλησιέστερο εφημερεύον νοσοκομείο.
Στερητικό σύνδρομο από την απότομη διακοπή των SNRI
Η απότομη διακοπή ενός SNRI, εφόσον έχει ληφθεί για τουλάχιστον έξι εβδομάδες, μπορεί να προκαλέσει το λεγόμενο «σύνδρομο απότομης διακοπής» αντικαταθλιπτικού. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Συμπτώματα τύπου γρίπης, όπως κόπωση, πονοκέφαλο και εφίδρωση
- Αϋπνία
- Ναυτία
- Ζάλη και ίλιγγο
- Αισθητηριακά φαινόμενα, όπως μυρμήγκιασμα ή αίσθημα ήπιας ηλεκτροπληξίας
- Άγχος, ευερεθιστότητα και ταραχή
Τα συμπτώματα αυτά είναι συνήθως ήπια, αλλά μπορεί να είναι ενοχλητικά. Η διακοπή ενός SNRI δεν πρέπει ποτέ να γίνεται χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με τον ψυχίατρο· ο ασφαλέστερος τρόπος είναι η σταδιακή μείωση της δόσης υπό ιατρική καθοδήγηση. Σημειώνεται ότι το σύνδρομο διακοπής δεν αποτελεί πραγματικό στερητικό σύνδρομο εξάρτησης, καθώς τα αντικαταθλιπτικά δεν προκαλούν εξάρτηση με τον τρόπο που την προκαλούν ουσίες όπως τα οπιοειδή, το αλκοόλ ή η νικοτίνη.
Πρακτικές Πληροφορίες
Πόσο καιρό χρειάζονται οι SNRI για να δράσουν;
Συνήθως απαιτούνται έξι έως οκτώ εβδομάδες για να γίνει αισθητή η πλήρης θεραπευτική δράση των SNRI και να παρατηρηθεί βελτίωση των συμπτωμάτων. Εάν δεν υπάρξει αισθητή βελτίωση μετά από αυτό το διάστημα, είναι σημαντικό να ενημερωθεί ο θεράπων ψυχίατρος.
Μπορώ να πίνω αλκοόλ ενώ παίρνω SNRI;
Γενικά δεν συνιστάται η κατανάλωση αλκοόλ κατά τη διάρκεια θεραπείας με οποιοδήποτε αντικαταθλιπτικό, συμπεριλαμβανομένων των SNRI, καθώς το αλκοόλ μπορεί να εξουδετερώσει τα οφέλη της θεραπείας και να επιδεινώσει τα καταθλιπτικά συμπτώματα. Οι πιθανές αλληλεπιδράσεις περιλαμβάνουν:
- Αυξημένο κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως υπνηλία, ζάλη και διαταραχή συντονισμού
- Μειωμένη αποτελεσματικότητα του φαρμάκου λόγω επίδρασης στην απορρόφηση και τον μεταβολισμό του
- Επιδείνωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους, καθώς το αλκοόλ δρα ως κατασταλτικό
Για τους λόγους αυτούς, συνιστάται η αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ κατά τη λήψη SNRI. Οποιαδήποτε απορία σχετικά με την αλληλεπίδραση αλκοόλ και συγκεκριμένου φαρμάκου πρέπει να συζητείται με τον θεράποντα ιατρό.
Σύγχρονες Εξελίξεις
Τα τελευταία χρόνια η έρευνα στην ψυχοφαρμακολογία της κατάθλιψης έχει επεκταθεί πέρα από τους παραδοσιακούς SSRI και SNRI, με νεότερους μηχανισμούς δράσης (π.χ. γλουταματεργικούς παράγοντες και ταχείας δράσης θεραπείες) να μελετώνται κυρίως για ανθεκτικές στη θεραπεία μορφές κατάθλιψης. Οι εξελίξεις αυτές δεν αναιρούν τον ρόλο των SNRI ως θεραπεία πρώτης γραμμής, αλλά προσφέρουν επιπλέον επιλογές για ασθενείς που δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις καθιερωμένες θεραπείες.
Οι SNRI παραμένουν μία από τις πλέον δοκιμασμένες και ευρέως συνταγογραφούμενες κατηγορίες αντικαταθλιπτικών, με απόδειξη αποτελεσματικότητας τόσο στην κατάθλιψη όσο και σε αγχώδεις διαταραχές και καταστάσεις χρόνιου πόνου. Η εξεύρεση της κατάλληλης θεραπείας είναι συχνά μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή και στενή συνεργασία με τον ψυχίατρο, καθώς κάθε ασθενής ανταποκρίνεται διαφορετικά. Όποια απορία ή ανησυχία προκύψει κατά τη διάρκεια της θεραπείας αξίζει να συζητείται ανοιχτά με τον θεράποντα ιατρό, ο οποίος είναι εκεί για να καθοδηγήσει με ασφάλεια κάθε βήμα της πορείας.
