Γρήγορη αναζήτηση
Διπολική Διαταραχή
Bipolar Disorder
Υπάρχουν στιγμές που η διάθεση ενός ανθρώπου αλλάζει τόσο έντονα, που φαίνεται σαν να ζει δύο διαφορετικές ζωές μέσα στην ίδια χρονιά — άλλοτε με ενέργεια που δεν χωράει πουθενά, κι άλλοτε με μια κόπωση που δεν την εξηγεί τίποτα γύρω του. Η διπολική διαταραχή είναι ακριβώς αυτό: μια χρόνια διαταραχή της διάθεσης που προκαλεί έντονες εναλλαγές στη συναισθηματική κατάσταση, στα επίπεδα ενέργειας και στη συμπεριφορά. Τα μανιακά και τα υπομανιακά επεισόδια αποτελούν το κύριο διαγνωστικό σημάδι της πάθησης, ενώ η πλειονότητα των ατόμων που τη βιώνουν εμφανίζουν επίσης καταθλιπτικά επεισόδια. Παρότι πρόκειται για μια δια βίου κατάσταση, είναι διαχειρίσιμη με τον κατάλληλο συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής, ψυχοθεραπείας και αλλαγών στον τρόπο ζωής.
Γενικές Πληροφορίες
Τι είναι η διπολική διαταραχή;
Η διπολική διαταραχή (παλαιότερα γνωστή ως μανιοκατάθλιψη) είναι μια δια βίου διαταραχή της διάθεσης και κατάσταση ψυχικής υγείας που προκαλεί έντονες μεταβολές στη διάθεση, τα επίπεδα ενέργειας, τα πρότυπα σκέψης και τη συμπεριφορά. Σύμφωνα με το ICD-11, κατατάσσεται στην κατηγορία των διαταραχών διάθεσης με κωδικό 6A60-6A6Z. Οι μεταβολές αυτές μπορεί να διαρκούν ώρες, ημέρες, εβδομάδες ή μήνες και να διακόπτουν την ικανότητα του ατόμου να εκτελεί καθημερινά καθήκοντα.
Υπάρχουν διάφοροι τύποι διπολικής διαταραχής, οι οποίοι συνεπάγονται σημαντικές διακυμάνσεις της διάθεσης, γνωστές ως υπομανιακά/μανιακά και καταθλιπτικά επεισόδια. Ωστόσο, τα άτομα με διπολική διαταραχή δεν βρίσκονται πάντα σε υπομανιακή/μανιακή ή καταθλιπτική κατάσταση· βιώνουν επίσης περιόδους φυσιολογικής διάθεσης, γνωστές ως νορμοθυμία.
Μανιακά επεισόδια
Ένα βασικό χαρακτηριστικό της διπολικής διαταραχής τύπου Ι είναι τα μανιακά επεισόδια. Για να πληρούνται τα κριτήρια της διπολικής διαταραχής Ι, το άτομο πρέπει να έχει βιώσει τουλάχιστον ένα μανιακό επεισόδιο διάρκειας τουλάχιστον μίας εβδομάδας, με ή χωρίς προηγούμενο καταθλιπτικό επεισόδιο.
Η μανία είναι μια κατάσταση κατά την οποία το άτομο βιώνει μια περίοδο ασυνήθιστα αυξημένης ή ευερέθιστης διάθεσης, καθώς και ακραίες αλλαγές στα συναισθήματα, τις σκέψεις, την ενέργεια, την ομιλητικότητα και το επίπεδο δραστηριότητας. Αυτό το ιδιαίτερα αυξημένο επίπεδο σωματικής και πνευματικής δραστηριότητας αποτελεί σαφή απόκλιση από τον συνηθισμένο εαυτό του ατόμου και γίνεται εύκολα αντιληπτό από το περιβάλλον του.
Τα άτομα σε μανιακή κατάσταση μπορεί να επιδοθούν σε δραστηριότητες που τους προκαλούν σωματική, κοινωνική ή οικονομική βλάβη, όπως υπερβολικές δαπάνες, τζόγο ή απερίσκεπτη οδήγηση. Περιστασιακά αναπτύσσουν επίσης ψυχωσικά συμπτώματα, όπως παραληρητικές ιδέες και ψευδαισθήσεις, γεγονός που μπορεί να δυσχεράνει τη διαφορική διάγνωση από άλλες διαταραχές, όπως η σχιζοφρένεια.
Τα άτομα με ορισμένους τύπους διπολικής διαταραχής, όπως η διπολική διαταραχή ΙΙ, εμφανίζουν υπομανία — μια λιγότερο σοβαρή μορφή μανίας, μικρότερης διάρκειας, που δεν παρεμβαίνει τόσο έντονα στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Καταθλιπτικά επεισόδια
Κατά τη διάρκεια ενός καταθλιπτικού επεισοδίου εμφανίζεται χαμηλή ή καταθλιπτική διάθεση ή/και απώλεια ενδιαφέροντος για τις περισσότερες δραστηριότητες, μαζί με άλλα συμπτώματα κατάθλιψης, όπως:
- Κόπωση
- Αλλαγές στην όρεξη
- Αισθήματα αναξιότητας και απελπισίας
Γιατί η διπολική διαταραχή δεν ονομάζεται πλέον «μανιοκαταθλιπτική ασθένεια»;
Τις τελευταίες δεκαετίες, ο ιατρικός κόσμος —και ιδίως η ψυχιατρική— έχει σκόπιμα απομακρυνθεί από τη χρήση των όρων «μανιοκαταθλιπτική ασθένεια» ή «μανιοκατάθλιψη». Οι βασικότεροι λόγοι είναι οι εξής:
- Ο όρος «μανιοκατάθλιψη» χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει ένα ευρύ φάσμα καταστάσεων. Καθώς τα συστήματα ταξινόμησης, όπως το DSM και το ICD, έγιναν πιο εξελιγμένα, ο όρος «διπολική διαταραχή» επέτρεψε μεγαλύτερη διαγνωστική σαφήνεια.
- Υπάρχει σημαντικός στιγματισμός γύρω από τους όρους «μανιακός» και «μανία». Ομοίως, ο όρος «κατάθλιψη» χρησιμοποιείται συχνά καταχρηστικά για περιόδους θλίψης που δεν πληρούν τα κριτήρια κλινικής κατάθλιψης. Ο όρος «διπολική διαταραχή» είναι πιο κλινικός και λιγότερο συναισθηματικά φορτισμένος.
- Ο όρος «μανιακή κατάθλιψη» απέκλειε τις κυκλοθυμικές ή υπομανιακές (διπολική διαταραχή ΙΙ) εκδοχές της πάθησης.
Τύποι διπολικής διαταραχής;
Ποιοι είναι οι τύποι διπολικής διαταραχής;
Σύμφωνα με το DSM-5-TR και το ICD-11, αναγνωρίζονται τέσσερις βασικοί τύποι διπολικής διαταραχής:
Διπολική διαταραχή τύπου Ι (ICD-11: 6A60):
Τα άτομα με διπολική διαταραχή Ι έχουν βιώσει ένα ή περισσότερα επεισόδια μανίας. Οι περισσότεροι θα εμφανίσουν επεισόδια τόσο μανίας όσο και κατάθλιψης, αν και ένα καταθλιπτικό επεισόδιο δεν είναι απαραίτητο για τη διάγνωση. Τα καταθλιπτικά επεισόδια διαρκούν συνήθως τουλάχιστον δύο εβδομάδες, ενώ τα μανιακά πρέπει να διαρκούν τουλάχιστον επτά ημέρες ή να είναι τόσο σοβαρά ώστε να απαιτείται νοσηλεία. Μπορούν επίσης να εμφανιστούν μικτές καταστάσεις, με ταυτόχρονα μανιακά και καταθλιπτικά συμπτώματα.
Διπολική διαταραχή τύπου ΙΙ (ICD-11: 6A61):
Τα άτομα με διπολική διαταραχή ΙΙ βιώνουν καταθλιπτικά και υπομανιακά επεισόδια, χωρίς ποτέ να εμφανίσουν πλήρες μανιακό επεισόδιο. Αν και η υπομανία είναι λιγότερο επιβαρυντική από τη μανία, η διπολική ΙΙ είναι συχνά πιο εξουθενωτική συνολικά λόγω της χρόνιας κατάθλιψης που τη χαρακτηρίζει.
Κυκλοθυμική διαταραχή / κυκλοθυμία (ICD-11: 6A62):
Χαρακτηρίζεται από χρόνια ασταθή διάθεση, με υπομανιακά και ήπια καταθλιπτικά συμπτώματα για τουλάχιστον δύο χρόνια. Οι όποιες περίοδοι φυσιολογικής διάθεσης διαρκούν λιγότερο από οκτώ εβδομάδες.
Άλλη καθορισμένη ή μη καθορισμένη διπολική διαταραχή (ICD-11: 6A6Y / 6A6Z):
Αφορά περιπτώσεις όπου το άτομο δεν πληροί πλήρως τα κριτήρια διπολικής Ι, ΙΙ ή κυκλοθυμίας, αλλά εξακολουθεί να βιώνει κλινικά σημαντικές περιόδους μη φυσιολογικής ανύψωσης της διάθεσης.
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ οριακής διαταραχής προσωπικότητας (BPD) και διπολικής διαταραχής;
Παρότι η οριακή διαταραχή προσωπικότητας (BPD) και η διπολική διαταραχή έχουν κάποια κοινά συμπτώματα και συχνά συγχέονται, πρόκειται για διακριτές κλινικές οντότητες. Η BPD περιλαμβάνει ένα μακροχρόνιο μοτίβο απότομων, βραχύβιων διακυμάνσεων στη διάθεση, τη συμπεριφορά και την εικόνα του εαυτού, που συχνά πυροδοτούνται από διαπροσωπικές συγκρούσεις. Ο μη αυτοκτονικός αυτοτραυματισμός είναι συχνός στη BPD, αλλά όχι χαρακτηριστικός της διπολικής διαταραχής.
Η διπολική διαταραχή διαφέρει επειδή περιλαμβάνει διακριτά, μεγαλύτερης διάρκειας επεισόδια μανίας/υπομανίας ή/και κατάθλιψης. Πιθανοί εκλυτικοί παράγοντες περιλαμβάνουν αλλαγές στον ύπνο, το στρες, ορισμένα φάρμακα και τη χρήση ουσιών.
Ποιον επηρεάζει η διπολική διαταραχή;
Η διπολική διαταραχή μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε. Η μέση ηλικία έναρξης είναι τα 25 έτη, αν και, σπανιότερα, μπορεί να εκδηλωθεί ήδη από την παιδική ηλικία ή αργότερα, στα 40 ή 50 έτη.
Οι γυναίκες με διπολική διαταραχή τείνουν να εμφανίζουν ταχύτερες εναλλαγές διάθεσης. Όταν ένα άτομο βιώνει τέσσερα ή περισσότερα μανιακά ή καταθλιπτικά επεισόδια εντός ενός έτους, η κατάσταση χαρακτηρίζεται ως «ταχεία εναλλαγή» (rapid cycling). Οι γυναίκες φαίνεται επίσης να βιώνουν περισσότερες περιόδους κατάθλιψης σε σχέση με τους άνδρες, ενώ πρόσφατα δεδομένα από τη μελέτη Global Burden of Disease υποδεικνύουν ελαφρώς υψηλότερο σχετικό κίνδυνο για τις γυναίκες, ιδιαίτερα στην ευρωπαϊκή περιοχή.
Πόσο συχνή είναι η διπολική διαταραχή;
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιδημιολογικές μελέτες από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία και η Ιταλία δείχνουν 12μηνη επίπτωση περίπου 1% (εύρος 0,5%-1,1%), χωρίς σημαντική διαφορά ανάλογα με το φύλο. Η διά βίου επίπτωση εκτιμάται ελαφρώς υψηλότερη, στο 1,5%-2%, ενώ όταν συνυπολογιστεί ολόκληρο το φάσμα των διπολικών διαταραχών (bipolar spectrum, συμπεριλαμβανομένων υποκλινικών μορφών), το ποσοστό ανεβαίνει έως και 6%. Παγκοσμίως, η διπολική διαταραχή θεωρείται μία από τις κύριες αιτίες αναπηρίας, με σημαντικό ποσοστό ατόμων να παραμένει αδιάγνωστο ή να λαμβάνει εσφαλμένη διάγνωση, κυρίως ως μείζονα κατάθλιψη.
Συμπτώματα και Αιτίες
Ποια είναι τα σημεία και τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής;
Το καθοριστικό σημάδι της διπολικής διαταραχής Ι είναι ένα μανιακό επεισόδιο διάρκειας τουλάχιστον μίας εβδομάδας, ενώ τα άτομα με διπολική ΙΙ ή κυκλοθυμία εμφανίζουν υπομανιακά επεισόδια.
Πολλά άτομα με διπολική διαταραχή βιώνουν τόσο υπομανιακά/μανιακά όσο και καταθλιπτικά επεισόδια. Οι εναλλαγές αυτές δεν ακολουθούν πάντα σταθερό μοτίβο, και η κατάθλιψη δεν διαδέχεται πάντα τις μανιακές φάσεις. Ένα άτομο μπορεί να βιώσει την ίδια κατάσταση διάθεσης επανειλημμένα —με ενδιάμεσες περιόδους νορμοθυμίας— πριν εμφανίσει την αντίθετη διάθεση. Οι μεταβολές μπορεί να εκτείνονται σε εβδομάδες, μήνες, ακόμη και έτη.
Καθοριστικό στοιχείο είναι ότι η αλλαγή διάθεσης αποτελεί σαφή απόκλιση από τον συνηθισμένο εαυτό του ατόμου και διατηρείται για παρατεταμένο χρονικό διάστημα — συνήθως ημέρες έως εβδομάδες στη μανία, και εβδομάδες έως μήνες στην κατάθλιψη. Η σοβαρότητα των επεισοδίων ποικίλλει τόσο μεταξύ διαφορετικών ατόμων όσο και στο ίδιο άτομο σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.
Σημεία και συμπτώματα μανιακών επεισοδίων
Ορισμένα άτομα με διπολική διαταραχή βιώνουν επεισόδια μανίας ή υπομανίας επανειλημμένα κατά τη διάρκεια της ζωής τους· άλλα μόνο σπάνια. Τα σημεία και συμπτώματα ενός μανιακού επεισοδίου περιλαμβάνουν:
- Υπερβολική ευφορία, αισιοδοξία και ενθουσιασμό
- Ξαφνικές και έντονες αλλαγές διάθεσης, όπως μετάβαση από τη χαρά στον θυμό και την εχθρότητα
- Ανησυχία και εσωτερική ταραχή
- Ταχεία ομιλία και αγωνιώδεις σκέψεις (φυγή ιδεών)
- Αυξημένη ενέργεια και μειωμένη ανάγκη για ύπνο
- Αυξημένη παρορμητικότητα και κακή κρίση, όπως ξαφνική παραίτηση από την εργασία
- Μεγαλεπήβολα και μη ρεαλιστικά σχέδια
- Απερίσκεπτη και ριψοκίνδυνη συμπεριφορά, όπως κατάχρηση ουσιών ή απροστάτευτο σεξ
- Αίσθημα ασυνήθιστης σπουδαιότητας, ταλέντου ή δύναμης
- Ψύχωση —παραισθήσεις και παραληρητικές ιδέες— στα πιο σοβαρά μανιακά επεισόδια
Τις περισσότερες φορές, το άτομο σε μανιακό επεισόδιο δεν έχει επίγνωση των αρνητικών συνεπειών των πράξεών του. Στη διπολική διαταραχή, η αυτοκτονία παραμένει διαρκής κίνδυνος — ορισμένα άτομα εκδηλώνουν αυτοκτονικές πράξεις κατά τη διάρκεια μανιακών επεισοδίων, όχι μόνο καταθλιπτικών. Σε έντονο μανιακό επεισόδιο, ιδίως με ψευδαισθήσεις και παραληρητικές ιδέες, μπορεί να απαιτηθεί νοσηλεία για την προστασία του ατόμου και των γύρω του.
Σημεία και συμπτώματα υπομανίας
Ορισμένα άτομα με διπολική διαταραχή παρουσιάζουν ηπιότερα συμπτώματα που μοιάζουν με μανιακό σύνδρομο· αυτό ονομάζεται υπομανία. Στην υπομανία, το άτομο μπορεί να αισθάνεται ασυνήθιστα καλά και ικανό να διεκπεραιώσει πολλά, συχνά λειτουργώντας φαινομενικά καλά σε κοινωνικές ή εργασιακές καταστάσεις.
Το ίδιο το άτομο μπορεί να μην αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά κατά τη διάρκεια υπομανιακού επεισοδίου, αλλά η οικογένεια και οι φίλοι συχνά παρατηρούν τις εναλλαγές διάθεσης και δραστηριότητας ως ασυνήθιστες. Μετά την υπομανία, μπορεί να ακολουθήσει σοβαρή κατάθλιψη.
Σημεία και συμπτώματα καταθλιπτικών επεισοδίων
Τα συμπτώματα των καταθλιπτικών επεισοδίων στη διπολική διαταραχή ταυτίζονται με εκείνα της μείζονος κατάθλιψης και περιλαμβάνουν:
- Βαριά θλίψη
- Χαμηλή ενέργεια και κόπωση
- Έλλειψη κινήτρων
- Αισθήματα απελπισίας ή αναξιότητας
- Απώλεια απόλαυσης σε δραστηριότητες που παλαιότερα ήταν ευχάριστες
- Δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων
- Ανεξέλεγκτο κλάμα
- Ευερεθιστότητα
- Αυξημένη ανάγκη για ύπνο, αϋπνία ή υπερβολικό ύπνο
- Αλλαγή της όρεξης, με απώλεια ή αύξηση βάρους
- Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονικός ιδεασμός
Εάν εμφανίζεται αυτοκτονικός ιδεασμός, είναι σημαντικό να αναζητηθεί άμεση φροντίδα. Μπορείτε να καλέσετε το ΕΚΑΒ στο 166 ή τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018 (210 3417162 / 210 3417163) — άτομο εκπαιδευμένο είναι διαθέσιμο να μιλήσει 24 ώρες το 24ωρο, όλες τις ημέρες της εβδομάδας.
Σημεία και συμπτώματα μικτού επεισοδίου
Ένα μικτό επεισόδιο συνδυάζει ταυτόχρονα μανιακά και καταθλιπτικά συμπτώματα. Το άτομο βιώνει τα αρνητικά συναισθήματα και τις σκέψεις της κατάθλιψης, ενώ παράλληλα αισθάνεται ταραγμένο, ανήσυχο και με αυξημένη ενέργεια. Πολλοί ασθενείς περιγράφουν τα μικτά επεισόδια ως το πιο επίπονο κομμάτι της διπολικής διαταραχής, λόγω του συνδυασμού απόγνωσης και ανησυχίας.
Τι προκαλεί τη διπολική διαταραχή;
Η ακριβής αιτιολογία της διπολικής διαταραχής παραμένει άγνωστη, ωστόσο η επιστημονική κοινότητα αναγνωρίζει ισχυρή γενετική (κληρονομική) συνιστώσα. Θεωρείται μία από τις πιο κληρονομήσιμες ψυχιατρικές παθήσεις — περισσότερα από τα δύο τρίτα των ατόμων με διπολική διαταραχή έχουν τουλάχιστον έναν συγγενή πρώτου βαθμού με την ίδια πάθηση. Ωστόσο, η ύπαρξη βιολογικού συγγενή με διπολική διαταραχή δεν συνεπάγεται αυτόματα την εμφάνισή της.
Άλλοι παράγοντες που φαίνεται να συμβάλλουν περιλαμβάνουν:
Νευροβιολογικές αλλαγές:
Έρευνες έχουν εντοπίσει λεπτές διαφορές στο μέγεθος ή στην ενεργοποίηση συγκεκριμένων εγκεφαλικών δομών σε άτομα με διπολική διαταραχή. Ωστόσο, οι νευροαπεικονιστικές εξετάσεις δεν χρησιμοποιούνται —ούτε επαρκούν— για τη διάγνωση της κατάστασης.
Περιβαλλοντικοί παράγοντες, τραύμα και στρες:
Ένα σημαντικό στρεσογόνο γεγονός —απώλεια αγαπημένου προσώπου, σοβαρή ασθένεια, διαζύγιο ή οικονομική δυσχέρεια— μπορεί να λειτουργήσει ως εκλυτικός παράγοντας μανιακού ή καταθλιπτικού επεισοδίου. Το στρες και το ψυχικό τραύμα φαίνεται να διαδραματίζουν ρόλο και στην ίδια την εκδήλωση της διαταραχής, χωρίς ωστόσο να θεωρούνται αυτόνομες αιτίες.
Η έρευνα συνεχίζεται ενεργά για τον ακριβή ρόλο αυτών των παραγόντων, τόσο στην πρόληψη όσο και στη θεραπεία της διπολικής διαταραχής.
Διάγνωση και εξετάσεις
Πώς διαγιγνώσκεται η διπολική διαταραχή;
Για τη διάγνωση, ο πάροχος υγειονομικής περίθαλψης μπορεί να χρησιμοποιήσει συνδυασμό εργαλείων, όπως:
- Φυσική εξέταση
- Λεπτομερές ιατρικό ιστορικό, με ερωτήσεις για συμπτώματα, βιωμένες εμπειρίες και οικογενειακό ιστορικό
- Εργαστηριακές εξετάσεις, όπως εξετάσεις αίματος, για αποκλεισμό άλλων καταστάσεων (π.χ. υπερθυρεοειδισμός) που μπορεί να μιμούνται τα συμπτώματα
- Αξιολόγηση ψυχικής υγείας, από επαγγελματία ψυχικής υγείας ή ψυχίατρο
Για τη διάγνωση απαιτείται τουλάχιστον ένα επεισόδιο μανίας ή υπομανίας στο ιστορικό. Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας χρησιμοποιούν το DSM-5-TR ή το ICD-11 (κωδικοί 6A60-6A6Z) για τον προσδιορισμό του συγκεκριμένου τύπου διπολικής διαταραχής, αξιολογώντας το πρότυπο και τη βαρύτητα των συμπτωμάτων στα πιο σοβαρά επεισόδια.
Τα άτομα με διπολική διαταραχή εμφανίζουν συχνά και τις ακόλουθες συνοδές καταστάσεις:
- Αγχώδεις διαταραχές
- Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)
- Διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD)
- Διαταραχές χρήσης ουσιών / διπλή διάγνωση
Επειδή η μνήμη συχνά επηρεάζεται κατά τη μανία —με αποτέλεσμα το άτομο να μη θυμάται πλήρως το επεισόδιο— η ορθή διάγνωση μπορεί να είναι δύσκολη για ιατρούς εκτός ψυχιατρικής ειδικότητας. Σε σοβαρό μανιακό επεισόδιο με ψευδαισθήσεις, υπάρχει κίνδυνος εσφαλμένης διάγνωσης ως σχιζοφρένειας, ενώ η διπολική διαταραχή μπορεί επίσης να συγχέεται με την οριακή διαταραχή προσωπικότητας (BPD).
Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να περιγράφονται με ειλικρίνεια και λεπτομέρεια όλα τα συμπτώματα και οι εμπειρίες στον θεράποντα ιατρό. Η συμμετοχή ενός οικείου προσώπου στη διαγνωστική διαδικασία μπορεί να προσφέρει πολύτιμες επιπρόσθετες πληροφορίες σχετικά με το ιστορικό ψυχικής υγείας.
Θεραπευτικές παρεμβάσεις
Πώς αντιμετωπίζεται η διπολική διαταραχή;
Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά, ακόμη και στις πιο σοβαρές μορφές της διαταραχής. Ένα αποτελεσματικό θεραπευτικό σχήμα συνήθως συνδυάζει:
- Ψυχοθεραπεία (θεραπεία συζήτησης)
- Φαρμακευτική αγωγή
- Στρατηγικές αυτοδιαχείρισης, όπως εκπαίδευση στην αναγνώριση πρώιμων προειδοποιητικών σημείων και εκλυτικών παραγόντων
- Υγιεινές συνήθειες ζωής, όπως άσκηση, τεχνικές χαλάρωσης και διαλογισμός — υποστηρικτικές, όχι υποκατάστατο της θεραπείας
- Άλλες θεραπείες, όπως η ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT), σε περιπτώσεις ανθεκτικές στη φαρμακευτική αγωγή ή όπου απαιτείται ταχύς έλεγχος συμπτωμάτων
Η διπολική διαταραχή είναι δια βίου κατάσταση, επομένως η θεραπεία αποτελεί διαρκή δέσμευση. Μπορεί να χρειαστούν μήνες έως και χρόνια μέχρι να εντοπιστεί το θεραπευτικό σχήμα που ταιριάζει καλύτερα σε κάθε άτομο· παρότι αυτό μπορεί αρχικά να είναι αποθαρρυντικό, η συνέχιση της θεραπείας παραμένει καθοριστική.
Τα επεισόδια μανίας και κατάθλιψης τείνουν να επανέρχονται με την πάροδο του χρόνου. Ανάμεσα στα επεισόδια, πολλά άτομα δεν παρουσιάζουν μεταβολές διάθεσης, ενώ σε άλλα τα συμπτώματα μπορεί να παραμείνουν παρατεταμένα. Η μακροχρόνια, συνεχής θεραπεία βοηθά στη διαχείρισή τους.
Η συνύπαρξη άλλων ψυχικών παθήσεων, όπως αγχώδης διαταραχή ή ΔΕΠΥ, μπορεί να περιπλέξει τη θεραπεία. Για παράδειγμα, τα αντικαταθλιπτικά που συνταγογραφούνται για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ) ή τα διεγερτικά για τη ΔΕΠΥ μπορεί να επιδεινώσουν τα συμπτώματα της διπολικής διαταραχής, ακόμη και να προκαλέσουν μανιακό επεισόδιο. Η δυσκολία αυτή, ωστόσο, δεν καθιστά τη θεραπεία ανέφικτη.
Ποια φάρμακα χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της διπολικής διαταραχής;
Ορισμένα φάρμακα βοηθούν στη διαχείριση των συμπτωμάτων, αν και συχνά απαιτείται δοκιμή περισσότερων της μίας θεραπευτικής επιλογής, υπό την καθοδήγηση ψυχιάτρου, πριν εντοπιστεί η κατάλληλη. Οι βασικές κατηγορίες φαρμάκων περιλαμβάνουν:
- Σταθεροποιητές της διάθεσης
- Νευροληπτικά δεύτερης γενιάς / άτυπα αντιψυχωσικά
- Αντικαταθλιπτικά (συνήθως σε συνδυασμό με σταθεροποιητή, ποτέ ως μονοθεραπεία λόγω κινδύνου πρόκλησης μανίας)
Στη φαρμακευτική αγωγή για τη διπολική διαταραχή, είναι σημαντικό να:
- Συζητούνται με τον ψυχίατρο οι κίνδυνοι, οι παρενέργειες και τα οφέλη κάθε φαρμάκου
- Ενημερώνεται ο ψυχίατρος για τυχόν άλλα συνταγογραφούμενα φάρμακα, φάρμακα χωρίς ιατρική συνταγή ή συμπληρώματα διατροφής
- Αναφέρονται άμεσα τυχόν ανησυχητικές παρενέργειες, ώστε να προσαρμοστεί η δόση ή να δοκιμαστεί άλλο φάρμακο
- Τηρείται με συνέπεια το δοσολογικό σχήμα, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού
Νεότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις
Πέρα από τη φαρμακοθεραπεία, τα τελευταία χρόνια διερευνώνται συμπληρωματικές μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπως η επαναλαμβανόμενη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (rTMS) και η επιταχυνόμενη μορφή της (aiTBS), οι οποίες στοχεύουν τον ραχιαίο προμετωπιαίο φλοιό και χρησιμοποιούνται συνήθως ως συμπληρωματική θεραπεία παράλληλα με τη φαρμακευτική αγωγή. Πρόκειται για μη επεμβατικές μεθόδους, που βρίσκονται υπό συνεχή κλινική αξιολόγηση και δεν υποκαθιστούν το καθιερωμένο θεραπευτικό σχήμα.
Πρόληψη
Μπορεί να προληφθεί η διπολική διαταραχή;
Δεν υπάρχει γνωστός τρόπος πρόληψης της διπολικής διαταραχής, καθώς η ακριβής αιτιολογία της παραμένει άγνωστη. Είναι όμως σημαντικό να αναγνωρίζονται έγκαιρα τα σημεία και συμπτώματα και να αναζητείται έγκαιρη παρέμβαση.
Πότε πρέπει να επισκεφθώ επαγγελματία υγείας για τη διπολική διαταραχή;
Μετά τη διάγνωση, συνιστάται τακτική παρακολούθηση καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής από μια θεραπευτική ομάδα, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει:
- Γενικό ιατρό ή παθολόγο
- Ψυχίατρο
- Ψυχολόγο
- Νευρολόγο
Σημείωση
Σε οποιαδήποτε από τις παρακάτω καταστάσεις, είναι απαραίτητο να καλέσετε το 166 ή να μεταβείτε άμεσα στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων περιστατικών:
- Σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας
- Σκέψεις ή σχέδια πρόκλησης βλάβης στον εαυτό ή σε άλλους
- Επεισόδιο με έντονες παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις
- Συμπτώματα τοξικότητας λιθίου (εφόσον λαμβάνεται σχετική αγωγή), όπως έντονη ναυτία και έμετος, έντονο τρέμουλο χεριών, σύγχυση και διαταραχές όρασης
Η διπολική διαταραχή είναι μια χρόνια κατάσταση, αλλά η μακροχρόνια, συνεπής θεραπεία —φαρμακευτική αγωγή σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία— επιτρέπει σε πολλούς ανθρώπους να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τα συμπτώματά τους και να ζουν μια λειτουργική, ισορροπημένη ζωή. Η τακτική επαφή με τη θεραπευτική ομάδα παραμένει καθοριστική για την παρακολούθηση της πορείας. Και πάνω απ’ όλα, αξίζει να θυμάστε ότι η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι σημάδι αδυναμίας, αλλά το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα προς μια πιο σταθερή καθημερινότητα — και ότι, σε αυτή τη διαδρομή, δεν είστε μόνοι.
